Sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn hiếm khi là chọn sai màu hoa. Nó nằm dưới mặt đất và ở tương lai: nước không có đường đi, cây con sẽ thành cây cao chục mét, tiểu cảnh xinh xắn cần người tỉa mỗi tuần. Bài này chỉ ra từng lỗi và cơ chế nó phá khu vườn.
Sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn bắt đầu từ nước, không từ cây
Tốn tiền nhất khi phải sửa là lỗi bỏ qua thoát nước. Một khoảng sân là cái khay hứng nước nằm ngang, mưa rơi xuống thì phải có đường ra. Không tính đường ra đó thì nước tự tìm chỗ thấp nhất, thường là chân tường nhà bạn.
Cơ chế: rễ chết vì ngạt chứ không vì thiếu nước
Đất bão hòa nước thì khe hở giữa các hạt đất bị nước chiếm hết, rễ không còn oxy để hô hấp. Tán lá vẫn xanh vài ngày nên chủ nhà chưa nghi gì. Đến khi lá vàng từ dưới lên và gốc mềm thì rễ đã hỏng gần hết.
Cây úng và cây khát đều rũ lá, nên nhiều người tưới thêm đúng lúc cây cần đất ráo. Cách phân biệt rẻ nhất là chọc ngón tay xuống đất hai đốt: còn ẩm nhão là nước dư, không phải nước thiếu. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về quy trình thiết kế thi công sân vườn cũng như cây trồng ven hồ bơi trong các bài viết liên quan.
Việc phải chốt trước khi phủ đất
Nhóm sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn này dễ phòng nhất, vì chỉ cần quyết khi còn trên giấy. Trước khi đổ đất và trải cỏ, cần biết nước mặt chảy về đâu, sân dốc hướng nào, rãnh thu hay hố ga ở đâu. Bồn xây và chậu lớn phải có lớp thoát và lỗ thoát thật; cải tạo đất cũng thuộc giai đoạn này.
Riêng ban công, sân thượng và penthouse có ba thứ không được bỏ: tải trọng sàn phải được người có chuyên môn kiểm tra, chống thấm làm xong trước khi đổ đất, và nước không được đọng. Thiếu ba thứ này thì hỏng cả trần nhà bên dưới. Đất ướt nặng hơn đất khô nhiều, nên tính tải theo trạng thái sau mưa.
Nhóm sai lầm về cây: chọn theo sở thích và quên kích cỡ tương lai
Chọn cây mình thích thay vì cây sống được ở chỗ đó
Người ta thấy cây đẹp ở nơi bán rồi mang về đặt vào góc sân chỉ có hai giờ nắng sớm. Cây ưa nắng trực tiếp khi bị đặt trong bóng bán phần sẽ vươn dài, lá nhỏ dần, thân yếu rồi lụi. Ngược lại, cây quen bóng đem ra nắng trưa gắt sẽ cháy mép lá trong vài ngày.
Cách đo điều kiện chỗ đặt rất đơn giản: ra đúng vị trí đó lúc 9 giờ, 12 giờ và 15 giờ, ghi lại khi nào nắng chiếu tới. Số giờ nắng ấy mới là danh sách cây của bạn.
Sai lầm đắt nhất: trồng đúng loài nhưng không tính kích cỡ khi trưởng thành
Đây là sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn tốn tiền nhất và tốn muộn nhất. Cây bán ở nơi mua thường cao một tới hai mét, nhìn vừa vặn với sân nhỏ, nhưng đó là kích cỡ lúc nó còn nhỏ. Một cây bóng mát trưởng thành có thể cao hơn cả nhà và tán phủ kín khoảng sân.
Trên mặt đất, tán cây lớn dần che hết nắng, làm cỏ thưa rồi chết, cây bụi bên dưới không ra hoa. Tán áp vào tường còn giữ ẩm và che cửa sổ. Lúc này việc sửa không còn là tỉa cành mà là hạ cả cây.
Dưới mặt đất nặng hơn. Rễ phát triển tương ứng với tán, và loài rễ khỏe như nhóm cây họ ficus đi tìm nước theo mọi khe nứt: làm gạch đan sân phồng lên, gây nứt mép móng và bể ngầm, chèn vào ống thoát nước. Rễ không đục vật liệu mà nong dần vết nứt sẵn có cho tới khi nó thành lỗ.
Trước khi mua, hãy hỏi: loài này cao và tán rộng bao nhiêu khi trưởng thành, rễ ăn ngang hay ăn sâu, lớn nhanh thế nào. Nguyên tắc khoảng cách là chừa cho cây ít nhất bằng bán kính tán lúc trưởng thành, tính từ móng nhà, tường rào và tuyến ống ngầm. Sân nhỏ thì chọn cây thân nhỏ hoặc cây chậu.
Nhồi quá nhiều cây vào một khoảng sân
Trồng dày là sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn trông vô hại nhất lúc mới làm. Hai năm sau các tán giao nhau, cây tranh nhau sáng và dinh dưỡng, cây yếu hơn trơ cành. Tán chồng tán làm gió không lùa qua, độ ẩm giữ lâu nên nấm bệnh dễ xuất hiện.
Vườn quá nhiều loài cũng đọc rối vì mắt không tìm được điểm nhấn. Nên ít loài hơn, mỗi loài trồng thành cụm; muốn kín ngay thì che tạm bằng cây chậu.
Bảng tổng hợp sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn và cách phòng
| Sai lầm | Hậu quả | Cách phòng |
|---|---|---|
| Bỏ qua thoát nước | Mưa lớn ngập sân, nước tụ chân tường, rễ ngạt oxy và chết dần | Chốt độ dốc, rãnh thu, lỗ thoát trước khi đổ đất; sân thượng làm chống thấm trước |
| Chọn cây theo sở thích, bỏ qua nắng chỗ đặt | Cây vươn dài lá nhỏ rồi lụi, hoặc cháy mép lá nếu ngược lại | Đo giờ nắng thực tế tại vị trí rồi mới chọn loài |
| Không tính kích cỡ cây trưởng thành | Tán che kín vườn và cửa sổ, rễ nong nứt móng, đan sân, ống ngầm; phải hạ cây | Hỏi chiều cao và đường kính tán khi trưởng thành; chừa khoảng cách bằng bán kính tán |
| Trồng dày quá mức | Cây cạnh tranh, cây yếu trơ cành, ẩm đọng trong tán nên dễ nấm bệnh | Ít loài hơn, trồng theo cụm, che tạm bằng cây chậu |
| Tiểu cảnh quá chi tiết | Đẹp lúc bàn giao, rối và xấu sau vài tháng không ai tỉa | Ước lượng số giờ chăm mỗi tuần bạn thật sự có, rồi thiết kế vừa mức đó |
| Không tính chiếu sáng | Sau 18 giờ vườn tắt hẳn, cả ngày chỉ dùng được vài tiếng | Đi dây và chờ sẵn từ giai đoạn hạ tầng, do người có chuyên môn đấu nối |
| Không có lối đi | Người đi tắt trên cỏ, đất nén chặt, cỏ chết thành vệt trơ đất | Đặt lối đi theo đường người thật sự đi, không theo hình vẽ cho đẹp |
Hầu hết sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn đều rẻ ở bản vẽ và đắt khi đã xong. Nước, điện, đất và khoảng cách cây phải quyết trước khi trồng. Bạn đọc cũng có thể tìm hiểu thêm về thiết kế sân vườn Thủ Đức.
Nhóm sai lầm về vận hành: bảo dưỡng, đèn và lối đi
Thiết kế vượt quá công chăm mà bạn có
Tiểu cảnh nhiều chi tiết, cây tạo hình, hồ nhỏ nhiều cây thủy sinh đều đẹp ở ảnh ngày bàn giao, nhưng thiếu người tỉa và dọn vài tuần là trông bỏ hoang. Hãy trừ trước công chăm bạn có mỗi tuần rồi thiết kế trong đúng ngân sách đó, ưu tiên cây ít công chăm.
Nếu có hạng mục nước, nhớ thêm hai việc: nhà có trẻ nhỏ cần rào chắn hoặc nắp che và người trông, và nước phải có dòng chảy hoặc lọc vì nước đọng là chỗ muỗi sinh sản.
Quên chiếu sáng nên vườn chỉ dùng được ban ngày
Nhiều nhà chỉ dùng sân vào buổi tối, mà đèn lại là hạng mục bị cắt đầu tiên. Không có đèn thì sau 18 giờ khu vườn biến mất. Dây điện phải đi cùng lúc với hạ tầng, vì chờ tới khi đã trải cỏ và đá thì phải đào lên.
Thiết bị ngoài trời cần đúng cấp chống nước và có thiết bị chống giật, phần đấu nối để người có chuyên môn làm. Không dùng dây nối tạm chạy ngang sân.
Bỏ lối đi nên cỏ chết thành vệt
Người ta luôn đi theo đường ngắn nhất, không theo đường vẽ trong bản thiết kế. Chỗ đi lại nhiều thì đất bị nén, rễ cỏ không phát triển được và cỏ chết trơ thành vệt đất. Cách phòng là quan sát đường mọi người thực sự đi rồi đặt bước đá lên đúng đó.
Câu hỏi thường gặp
Sân nhỏ dưới hai mươi mét vuông có nên trồng cây bóng mát? Thường là không nên trồng xuống đất; nên chọn cây thân nhỏ hoặc cây chậu để kiểm soát kích cỡ.
Đã trồng cây to sát móng rồi thì làm gì? Đừng tự cắt cành lớn hay tự hạ cây, nên thuê người có chuyên môn và thiết bị.
Sửa các sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn tốn hơn làm mới bao nhiêu? Không có con số chung vì phụ thuộc phải phá tới đâu; nên khảo sát rồi lấy báo giá từng hạng mục khám phá thêm tại trang chủ.
Kết luận
Mọi sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn đều là quyết định theo hình ảnh hiện tại thay vì theo điều kiện thật và theo thời gian. Nước sẽ chảy, cây sẽ lớn, và công bảo dưỡng không tự sinh ra. Nếu chỉ giữ một nguyên tắc, hãy chọn cây theo chỗ đặt: giờ nắng, chất đất, thoát nước và khoảng trống cho cây lúc trưởng thành.
