Cây leo giàn hoa đẹp là hạng mục dễ mua nhất mà cũng dễ làm sai nhất. Bạn mua một bầu cây bé bằng nắm tay, hai ba năm sau nó thành khối nặng vắt qua đầu người. Chỗ sai không nằm ở màu hoa, mà ở chỗ không ai xem cây đó leo bằng cách gì và giàn có chịu nổi nó lúc trưởng thành.
Cây leo giàn hoa đẹp: xem kiểu leo trước khi xem màu hoa
Cây leo không leo giống nhau. Mỗi cây có một cơ chế bám riêng, và cơ chế đó quyết định giàn phải làm bằng gì, thanh to bao nhiêu, có cần lưới hay dây không. Ghép sai cây với giàn thì cây tuột xuống, dồn về một góc, hoặc bò ra nơi bạn không muốn.
Ba cách bám và ba loại giàn tương ứng
Nhóm leo bằng tua cuốn dùng sợi tua nhỏ ở đầu cành để quắp vật mảnh. Tua chỉ vòng được quanh thứ có đường kính nhỏ, nên nhóm này cần dây thép bọc nhựa, lưới mắt vuông hoặc thanh mảnh. Trên trụ bê tông hay cột vuông to, tua không quắp được, cây trượt dần rồi rũ xuống. Hoa tigôn và chanh leo thuộc nhóm này.
Nhóm leo bằng thân quấn cho cả đoạn ngọn xoắn quanh vật đỡ, nên cần thanh dọc, cọc hoặc dây căng thẳng đứng. Sử quân tử, thiên lý, đậu biếc và cát đằng đi theo kiểu này. Lúc cây còn nhỏ phải quấn tay giúp vài vòng đầu, không thì ngọn bò ngang mặt đất.
Nhóm có rễ bám tường mọc rễ phụ ăn thẳng vào bề mặt, không cần giàn. Nghe tiện, nhưng rễ chen vào mạch vữa và lớp sơn, gỡ ra là kéo theo cả mảng.
Nhóm cuối hay bị nhầm là nhóm không tự bám: hoa giấy, hồng leo, huỳnh anh leo. Chúng trườn và tựa, có gai hoặc cành cứng, nên phải buộc cố định. Giàn cho nhóm này cần nhiều điểm buộc hơn là mắt lưới.
Điều kiện thật của chỗ bạn định dựng giàn
Hãy đếm số giờ nắng trực tiếp rơi vào vị trí giàn trong một ngày. Gần như mọi cây leo có hoa đều cần nắng nhiều mới ra hoa; thiếu nắng cây vẫn leo tốt nhưng chỉ cho lá. Chọn cây leo giàn hoa đẹp cho chỗ bị nhà bên che hết buổi sáng thì danh sách hẹp lại đáng kể.
Hai thứ nữa là gió và thoát nước dưới chân trụ. Giàn ở sân thượng hay khe giữa hai nhà hút gió mạnh hơn mặt đất, làm tán lắc và đất khô nhanh. Chân trụ ngâm trong vũng nước sau mưa thì gỗ mục và sắt rỉ từ dưới lên.
Tải trọng là lý do phổ biến nhất khiến giàn sập
Cành cây leo lâu năm hóa gỗ, gốc có thể to bằng cổ tay, và toàn bộ khối đó treo trên mái giàn. Trên nền nặng đó còn cộng nước mưa đọng trong tán rậm, thứ không ai tính khi dựng giàn. Một cơn mưa lớn kèm gió giật là lúc giàn chịu tải nặng nhất trong năm, và cũng là lúc nhiều giàn đổ.
Vì vậy giàn cho cây leo giàn hoa đẹp phải tính tải trọng theo cây lúc trưởng thành, không phải theo bầu cây lúc trồng. Khung mỏng dựng để đỡ một dây hoa giấy nhỏ hôm nay sẽ oằn sau vài mùa.
Chân trụ cần móng, và phần neo vào nhà phải bắt vào kết cấu chịu lực chứ không vào lam trang trí hay mái tôn. Với giàn trên ban công và sân thượng, tải trọng sàn phải được người có chuyên môn kiểm tra, chống thấm làm trước khi đổ đất. Bên cạnh đó, đừng bỏ qua các bài viết về thiết kế sân vườn chung cư và sân vườn phong cách tối giản để hiểu rõ hơn.
Bảng cây leo giàn hoa đẹp phổ thông ở Việt Nam
| Cây | Kiểu leo | Mùa hoa | Tốc độ lớn | Nắng cần | Công tỉa | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Hoa giấy | Trườn, phải buộc | Rộ khi nắng nhiều | Nhanh | Nắng gắt cả ngày | Rất nhiều | Có gai; tưới nhiều thì tốt lá ít hoa |
| Sử quân tử | Thân quấn | Các tháng nóng | Rất nhanh | Nửa ngày trở lên | Nhiều | Thơm về đêm, hút ong bướm |
| Hoa tigôn | Tua cuốn | Nhiều tháng | Nhanh | Nắng nhiều | Trung bình | Cần lưới hoặc dây mảnh cho tua bám |
| Hồng leo | Trườn, phải buộc | Theo lứa, có nghỉ | Trung bình | Nắng sáng nhiều giờ | Rất nhiều | Có gai; dễ nấm ở nơi bí gió |
| Thiên lý | Thân quấn | Tháng nóng ẩm | Nhanh | Nửa ngày | Trung bình | Hoa dùng để ăn nên tránh phun thuốc |
| Cát đằng | Thân quấn | Nhiều đợt trong năm | Rất nhanh | Nắng nhiều | Nhiều | Mọc mạnh, dễ trùm lên cây khác |
| Đậu biếc | Thân quấn | Quanh năm khi đủ nắng | Nhanh | Nắng nhiều | Ít | Giàn nhẹ là đủ; rụng hạt mọc lan |
| Huỳnh anh leo | Trườn, phải buộc | Rải rác quanh năm | Nhanh | Nắng nhiều | Trung bình | Nhựa trắng gây kích ứng |
Cột mùa hoa chỉ là hướng chung: cùng một loài ở vùng nắng nhiều và vùng ẩm mát sẽ lệch nhau, và lượng nắng của riêng giàn nhà bạn quyết định nhiều hơn vùng miền. Hãy đọc cột nắng và cột công tỉa trước, cột hoa sau. Đó là cách chọn đúng một cây leo giàn hoa đẹp cho chỗ mình đang có.
Nhóm nên tránh hoặc phải cân nhắc kỹ
Đừng cho cây rễ bám leo trực tiếp lên tường nhà ở. Rễ phụ ăn vào mạch vữa, bóc cây ra là phải trát lại; tệ hơn là chỗ tường bị tán che kín quanh năm không bao giờ khô hẳn, lâu ngày sinh ẩm và bong sơn. Muốn có mảng cây áp tường thì dựng khung cách tường một khoảng cho không khí đi qua.
Nhóm mọc lan bằng hạt như bìm bìm rất dễ trồng, nhưng vài tháng sau nó có mặt ở mọi chậu trong sân. Cây có gai không nên đặt sát lối đi hay chỗ trẻ con chơi. Với cây có nhựa gây kích ứng, hãy kiểm tra độc tính trước khi mua nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi, và liên hệ cơ sở y tế nếu có sự cố ăn phải.
Tỉa cây leo giàn hoa đẹp là việc tốn công nhất của hạng mục này
Không tỉa thì cây vẫn sống, nhưng hết hoa
Nói thẳng: trong các nhóm cây sân vườn, cây leo ngốn công cắt tỉa nhất. Để tự nhiên một hai năm, cây thành khối rối đan nhiều lớp, tầng dưới thiếu sáng nên trơ cành, và hoa chỉ còn ở mặt trên cùng.
Phần lớn cây leo có hoa cho hoa trên cành mới trong năm. Không cắt thì cây không đẻ cành mới, và mùa hoa sau nhạt hơn mùa trước. Với nhóm này, cắt tỉa là kỹ thuật ra hoa chứ không phải việc dọn cho gọn.
Cắt sau mùa hoa và cắt thế nào
Nguyên tắc dễ nhớ là cắt ngay sau khi lứa hoa tàn, đừng chờ tới lúc cây đã nhú nụ lứa sau. Việc đầu tiên là bỏ cành khô, cành gãy và cành đan chéo chồng nhau ở giữa tán. Việc thứ hai là giữ một bộ khung xương chính rõ ràng rồi cắt ngắn các nhánh mọc từ khung đó.
Cắt xong, dẫn tay các ngọn non còn lại vào đúng dây hoặc thanh bạn muốn. Với giàn cao hoặc cành đã to, thuê người có chuyên môn và thiết bị an toàn, đừng tự bắc thang leo cắt.
Cây lan sang nhà lân cận và bò lên mái
Đây là vấn đề thật. Cây mọc nhanh sẽ vượt qua ranh và thả ngọn sang mái nhà bên, mà người chịu trách nhiệm là bạn. Hãy chừa khoảng lùi khi dựng giàn và cắt mép đều đặn thay vì chờ tới lúc phải cắt lớn.
Ngọn bò lên mái làm nghẽn máng xối, giữ ẩm dưới lớp mái và luồn vào khe tôn. Chỗ có dây điện đi qua thì tuyệt đối không để cây vươn tới. Nếu tán đã sang phần nhà bên, nói chuyện trước với họ rồi mới cắt.
Nước, phân và sâu bệnh
Một hai năm đầu cần tưới đều; cách kiểm tra là chọc ngón tay xuống đất hai đốt, còn ẩm thì chưa tưới. Mùa mưa dễ có nấm ở tán bí gió và rệp ở ngọn non, nên xử lý cơ học trước: tỉa cho thông thoáng, cắt phần nặng, xịt nước rửa ngọn. Nếu buộc phải dùng thuốc thì làm đúng hướng dẫn trên nhãn, mặc bảo hộ, tránh trẻ nhỏ và thú nuôi, không phun lên hoa lá dùng để ăn. Ngoài ra, đừng bỏ qua nội dung về thi công cảnh quan nhà máy khu công nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì kín giàn? Nhóm mọc rất nhanh có thể phủ phần lớn một giàn nhỏ trong một hai mùa mưa nếu đủ nắng; thiếu nắng thì lâu hơn nhiều và hoa cũng ít.
Giàn sắt hay giàn gỗ tốt hơn cho cây leo giàn hoa đẹp? Quyết định nằm ở tiết diện thanh có phù hợp kiểu leo của cây và chân trụ có móng hay không tại quangcanhxanh.
Kết luận
Chọn cây leo giàn hoa đẹp thực chất là hai quyết định ghép lại: cây này bám bằng cách gì, và giàn chịu được bao nhiêu khi cây đã lớn cộng thêm nước mưa đọng trên tán. Đừng cho cây rễ bám ăn trực tiếp vào tường nhà, đừng dựng giàn theo trọng lượng bầu cây lúc mua, và đừng chọn cây tốn công tỉa nếu bạn không định leo lên cắt mỗi năm. Chọn cây theo điều kiện chỗ đặt vẫn là nguyên tắc đứng trên mọi danh sách hoa đẹp.
