Sân vườn phong cách Bali được nhiều người tìm vì nó cho cảm giác đang ở khu nghỉ dưỡng ngay tại nhà. Nhưng phần lớn bài giới thiệu chỉ dừng ở ảnh đẹp: đá đen, tượng, nước chảy, cây lá to. Cái ít ai nói là hạng mục nước phải chạy bơm hàng ngày, đá thô sẽ lên rêu sau một mùa mưa, và tượng đặt sai chỗ thì trông như bán hàng lưu niệm. Bài này nói cả hai mặt.
Sân vườn phong cách Bali nhận diện bằng gì
Phong cách này không dựa vào hình khối cắt tỉa mà dựa vào chất liệu và cảm giác. Bố cục thường không đối xứng, có tầng lớp che khuất, đi vào không thấy hết vườn ngay. Người ta gọi đó là cảm giác nghỉ dưỡng, và nó đến từ việc mắt bị dẫn dắt chậm.
Vật liệu thô là gốc
Bảng vật liệu quen thuộc gồm đá đen hoặc đá xám không đánh bóng, gỗ để nguyên thớ, tranh hoặc lá lợp cho mái nghỉ, và tre dùng làm rào, vòi nước, giàn nhẹ. Điểm chung là bề mặt nhám, màu tối trầm, không sơn bóng. Đá lát bậc đặt rời từng viên giữa cây, chừa khe cho cây phủ tràn ra là chi tiết đặc trưng nhất.
Nước, tượng và cây lá to
Ba thứ còn lại là hạng mục nước, tượng cùng phù điêu đá, và cây nhiệt đới lá to. Hạng mục nước có thể là hồ nhỏ, vòi chảy tràn xuống chum đá, hay một máng nước bằng tre. Cây thường là nhóm lá to, dày, xếp thành nhiều tầng chứ không cắt tỉa gọn.
Nói ngắn để phân biệt: sân vườn phong cách nhiệt đới thiên về cây và mảng lá rậm, còn phong cách Bali dùng chính bộ cây đó nhưng thêm lớp vật liệu thô, nước chảy và tượng đá để tạo không khí đền chùa và nghỉ dưỡng.
Khí hậu Việt Nam là lợi thế lớn của sân vườn phong cách Bali
Đây là điểm cần nói rõ. Nhiều phong cách sân vườn nhập từ vùng ôn đới hoặc khô hạn về Việt Nam đều gặp một vấn đề: cây gốc không sống được, phải thay thế gần hết bảng cây và mất luôn tinh thần ban đầu. Bali thì khác, vì khí hậu nóng ẩm mưa nhiều ở đó gần với miền Nam Việt Nam.
Hệ quả thực tế là phần lớn cây làm nên phong cách này đã có sẵn và sống tốt ngoài trời ở ta. Bạn không phải tìm cây thay thế cho giống hình dáng, bạn dùng gần đúng nhóm cây gốc. So với việc làm sân vườn kiểu Địa Trung Hải hay Zen, đây là lợi thế rất lớn về tỷ lệ cây sống và về chi phí thay cây về sau.
Bảng vật liệu và cây gợi ý
| Nhóm | Gợi ý | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|
| Đá | Đá đen, đá xám không bóng, đá cuội, đá bước lối đi | Sẽ lên rêu ở chỗ ẩm; chọn mặt nhám vừa, quá nhám thì rất khó cọ |
| Gỗ và tre | Gỗ ngoài trời đã xử lý, tre già ngâm kỹ | Tre và gỗ tiếp đất là chỗ mục đầu tiên, nên kê cao khỏi mặt nền |
| Mái che | Mái tranh, lá, hoặc gỗ lợp | Vật liệu lá cần thay theo chu kỳ, tính trước công này |
| Cây tầng cao | Cau ta, cau vàng, chuối rẻ quạt | Cần nắng trực tiếp để lên dáng đẹp, cau rụng bẹ lá phải dọn |
| Cây tầng giữa | Hoa đại (sứ), dâm bụt, tre cảnh | Hoa đại có nhựa trắng gây kích ứng, nhà có trẻ nhỏ nên cân nhắc |
| Cây tầng thấp | Trầu bà lá xẻ, ráy, dứa cảnh, dương xỉ | Sống tốt ở bóng bán phần, đây là nhóm lấp kín chân vườn |
| Phủ nền | Cỏ lá gừng, cây bò thấp phủ khe đá | Chỗ quá tối cỏ sẽ thưa dần, nên chuyển sang sỏi hoặc dương xỉ |
Bảng trên xếp theo tầng vì phong cách này sống nhờ nhiều tầng lá chồng nhau. Nhưng vẫn phải áp nguyên tắc quan trọng nhất: chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây mình thích. Một góc chỉ có hai giờ nắng sớm thì đừng trồng cau, dù ảnh mẫu nào cũng có cau.
Hạng mục nước: linh hồn của phong cách và cũng là chỗ phát sinh vấn đề
Bỏ nước ra khỏi khu vườn này thì nó chỉ còn là vườn cây lá to. Tiếng nước và mặt nước phản chiếu là thứ tạo cảm giác nghỉ dưỡng rõ nhất. Đổi lại, đây là hạng mục duy nhất trong vườn cần vận hành hàng ngày.
Nước phải chảy hoặc phải lọc
Nước đọng trong khí hậu này là nơi muỗi sinh sản, chỉ cần vài ngày là thấy. Vì vậy mọi hạng mục nước cần có dòng chảy nhờ bơm, hoặc có lọc và thay nước định kỳ. Chum nước tĩnh để trang trí thì phải xúc rửa thường, hoặc chấp nhận nuôi vài con cá nhỏ trong đó.
Chi phí vận hành ít người tính trước
Bơm chạy nhiều giờ mỗi ngày sẽ vào hóa đơn điện, và bơm là thiết bị có tuổi thọ, sẽ phải thay. Thêm vào đó là công vớt lá rụng khỏi mặt nước và vệ sinh lọc. Về điện ngoài trời, phần đấu nối cho bơm và đèn nên để người có chuyên môn làm, thiết bị đúng cấp chống nước và có chống giật, không đấu nối tạm rồi để đó.
An toàn với trẻ nhỏ
Hồ nông vẫn có nguy cơ đuối nước, đây là điều cần nói thẳng. Nhà có trẻ nhỏ nên tính rào chắn hoặc nắp che ngay từ khi thiết kế, cùng với việc giám sát. Một hướng khác là làm nước rất nông rồi lấp sỏi lên, chỉ giữ lại tiếng nước chảy và mặt nước loang, bỏ phần hồ sâu.
Vật liệu thô, rêu mốc và chuyện tượng đá
Hai chỗ dễ làm sai nhất của sân vườn phong cách Bali không nằm ở cây, mà ở vật liệu và ở tượng.
Rêu mốc: xử lý một phần, chấp nhận một phần
Đá thô, gỗ và tre trong khí hậu ẩm sẽ lên rêu và mốc, đặc biệt ở mặt bắc và chỗ ít nắng. Cách giảm là làm thoát nước tốt cho nền, không để vật liệu ngâm nước, tỉa thưa tán cây cho nắng và gió lọt xuống, và cọ rửa cơ học định kỳ bằng bàn chải. Riêng lối đi và bậc bước thì phải sạch rêu, vì rêu ướt rất trơn. Bạn cũng có thể xem thêm bài viết liên quan tới thiết kế tiểu cảnh dưới cầu thang.
Còn ở tường đá, chân tượng, thành hồ thì nên để nguyên. Rêu chính là chất của phong cách này, nó làm vật liệu trông đã ở đó nhiều năm. Vườn nào cũng cọ trắng bóng sẽ mất hết vẻ cũ mà người ta đang tìm.
Tượng và phù điêu: chừng mực và tôn trọng
Tượng cùng phù điêu đá trong văn hóa Bali phần lớn gắn với tín ngưỡng và tôn giáo, không phải đồ trang trí thuần túy. Vì vậy nên chọn có chừng mực, tìm hiểu hình tượng mình đang mua mang ý nghĩa gì, và tránh đặt ở chỗ thiếu tôn trọng như lối bước chân qua hay cạnh khu vệ sinh.
Về mặt thị giác, một hoặc hai điểm nhấn là đủ cho sân nhà ở. Đặt nhiều tượng rải khắp vườn sẽ thành trưng bày chứ không còn là không gian để ngồi.
Sân vườn phong cách Bali không phù hợp với ai
Người muốn vườn gọn gàng, đường nét sạch, ít chi tiết thì không nên chọn hướng này. Người đi vắng dài ngày và không có ai trông cũng nên nghĩ lại, vì bơm và lá rụng không tự lo được. Sân quá nhỏ và kín hoàn toàn thì nhóm cây tầng cao khó sống, làm ra sẽ hụt tầng lá.
Về công bảo dưỡng, phong cách này ở mức trung bình nếu không có nước, và cao hơn hẳn nếu có hồ. Cây lá to thì ít công chăm hơn cây cắt tỉa tạo hình, nhưng lá rụng to và nhiều nên phần dọn dẹp không nhẹ.
Vài câu hỏi hay gặp
Sân nhỏ vài mét vuông làm được không? Được, nếu bỏ hồ và chỉ giữ một vòi chảy vào chum đá cùng vài tầng cây. Có cần đổ đất mới không? Nếu nền là đất xây dựng lẫn xà bần thì phải cải tạo đất và xử lý thoát nước trước, đây là phần hay bị tính thiếu. Làm trên sân thượng được không? Phải kiểm tra tải trọng sàn và chống thấm trước khi đổ đất, vì đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều, và hạng mục nước trên cao thì càng phải cân nhắc tại quangcanhxanh.vn.
Kết luận
Sân vườn phong cách Bali là một trong ít phong cách nhập ngoại mà khí hậu Việt Nam thực sự thuận lợi, nên tỷ lệ cây sống cao và không phải thay gần hết bảng cây. Phần cần tính kỹ là hạng mục nước, vì nó vừa là linh hồn phong cách vừa là chỗ tốn công, tốn điện và cần rào an toàn khi nhà có trẻ nhỏ. Vật liệu thô sẽ lên rêu, hãy xử lý ở lối đi và để yên ở nơi khác. Còn tượng thì ít mà đúng chỗ hơn là nhiều.
