Sân vườn phong cách nhiệt đới là kiểu vườn dễ thành công nhất ở Việt Nam, lý do rất đơn giản: phần lớn cây làm nên phong cách này vốn đã sống ở đây từ trước khi có ai gọi nó là một phong cách. Bạn không phải mua cây ôn đới giá cao rồi nhìn nó lụi dần sau mùa mưa thứ hai. Nhưng dễ sống không đồng nghĩa với dễ đẹp, và cũng không đồng nghĩa với nhàn. Bài này nói về cách xếp tầng lá, cây nào dùng cho tầng nào, và những cái giá phải trả mà ảnh chụp vườn không cho thấy.
Sân vườn phong cách nhiệt đới hợp khí hậu Việt Nam nhất trong các phong cách
Trả lời thẳng: đúng, và đây là lợi thế lớn nhất của nó. Vườn Nhật cần cây lá kim và rêu chịu mát, vườn Địa Trung Hải cần khô và thoát nước rất nhanh, vườn tối giản cần cây có dáng chuẩn để giữ nét khi cắt gọn. Cả ba đều phải chống lại nóng ẩm mưa nhiều. Kiểu vườn nhiệt đới thì ngược lại: nóng ẩm mưa nhiều chính là điều kiện nó sinh ra để sống.
Hệ quả thực tế là cây chết ít hơn và công chăm ban đầu nhẹ hơn. Cây trồng đúng khí hậu quê nó thì bén rễ nhanh, không cần che nắng, không cần đảo chậu theo mùa. Tiền tiết kiệm được nằm ở chỗ ít phải trồng lại.
Đặc trưng nhận diện
Nhìn vào một khu vườn kiểu này, thứ đập vào mắt trước là tán cây nhiều tầng chồng lên nhau, không có mặt phẳng trống. Lá to bản, phiến rộng, nhiều sắc độ xanh đứng cạnh nhau: xanh non, xanh sẫm, xanh có gân sáng. Điểm xuyết vào đó là hoa màu nóng, đỏ hoặc cam hoặc vàng, số lượng ít nhưng đủ để mắt có chỗ dừng.
Cảm giác chung là um tùm nhưng có kiểm soát, và chữ “có kiểm soát” là phần khó nhất. Cũng đừng lẫn với phong cách Bali: bài về Bali nhấn vật liệu và không khí nghỉ dưỡng, còn sân vườn phong cách nhiệt đới lấy chính khối cây và tầng lá làm nhân vật chính.
Nguyên tắc bố cục: nghĩ theo tầng, đừng nghĩ theo mặt bằng
Sai lầm phổ biến nhất khi làm sân vườn phong cách nhiệt đới là mua một xe cây rồi trồng dàn đều quanh sân. Kết quả là vườn phẳng, cây nào cũng thấy hết, không có chiều sâu. Kiểu vườn này chỉ đứng được khi bạn dựng ba tầng rõ ràng và mỗi tầng làm một việc khác nhau.
Tầng cao tạo bóng
Tầng cao là bộ khung. Một đến ba cây thân cao đủ cho sân nhà phố, đặt lệch về một phía chứ không giữa sân, để bóng đổ che được chỗ ngồi vào buổi chiều. Cau, dừa, bàng Đài Loan hay lộc vừng đều làm được việc này và đều quen với nắng trực tiếp ở phía Nam.
Nhớ nhìn xuống chân cây trước khi chọn: cây thân gỗ lớn có rễ khỏe, trồng sát móng nhà hay sát tường rào là chuyện sẽ trả giá sau mười năm. Chừa khoảng cách, hoặc chọn cây thân cột như cau cho vị trí hẹp.
Tầng trung là bụi lá lớn
Tầng trung cao ngang tầm mắt, chiếm nhiều diện tích nhất và quyết định vườn có ra chất nhiệt đới hay không. Đây là chỗ của cây lá to bản: chuối rẻ quạt, trầu bà lá xẻ, thiên điểu, huyết dụ, dứa cảnh. Trồng thành cụm ba đến năm cây cùng loài thay vì mỗi loài một cây, vì cụm mới tạo được khối lá. Nếu quan tâm, bạn có thể tham khảo thêm gieo hoa Tết bắt đầu từ tháng mấy hoặc tưới cây khi đi vắng dài ngày trên website.
Chọn theo sáng, không theo sở thích. Chỗ nắng gắt cả buổi thì trồng thiên điểu, chuối rẻ quạt, huyết dụ. Chỗ bóng bán phần dưới tán cây lớn hoặc sát tường hướng đông thì trầu bà lá xẻ và các loại ráy lá lớn sống tốt hơn nhiều, còn đem chúng ra nắng trưa là cháy viền lá.
Tầng thấp phủ nền
Tầng thấp che đất, giữ ẩm và ngăn cỏ dại. Bỏ tầng này thì vườn trông dở dang và đất mặt bị mưa xói. Cỏ lạc, lan chi, thài lài tía, dương xỉ đều phủ nhanh và ít công chăm. Không cần phủ kín hết: chừa vài khoảng sỏi hoặc lối đá bước để có chỗ thoát hơi ẩm và để mắt nghỉ.
Bảng cây theo tầng cho khí hậu Việt
Bảng dưới gom các cây phổ thông, dễ mua và đã quen khí hậu miền Nam. Đây là gợi ý theo tầng, không phải danh sách phải trồng đủ.
| Tầng | Cây gợi ý | Nhu cầu sáng | Lưu ý thật |
|---|---|---|---|
| Cao, tạo bóng | Cau vua, cau bụng, dừa, bàng Đài Loan, lộc vừng | Nắng trực tiếp | Rễ khỏe, tránh trồng sát móng và tường; cắt cành cao nên thuê người có chuyên môn |
| Trung, lá lớn | Chuối rẻ quạt, thiên điểu, huyết dụ, dứa cảnh | Nắng nhiều tới nửa ngày | Bụi lớn nhanh, chừa chỗ để tách bụi mỗi một hai năm |
| Trung, chịu bóng | Trầu bà lá xẻ và các loại ráy lá lớn | Bóng bán phần | Họ ráy có nhựa gây kích ứng nếu ăn phải; nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi nên kiểm tra trước khi mua |
| Điểm hoa màu nóng | Dâm bụt, hoa giấy, hồng môn | Dâm bụt và hoa giấy cần nắng gắt, hồng môn cần bóng | Hoa giấy có gai và phải tỉa mạnh mới nhiều hoa, không đặt sát lối đi hẹp |
| Thấp, phủ nền | Cỏ lạc, lan chi, thài lài tía, dương xỉ | Nắng nhẹ tới bóng | Phủ nhanh nên phải giữ ranh, không thì tràn sang phần khác |
Đọc bảng theo chiều dọc trước: nếu sân chỉ có nắng buổi sáng vài giờ thì bỏ hẳn dòng cần nắng gắt, đừng cố. Chọn cây theo điều kiện chỗ đặt là thứ quyết định cây sống hay chết, còn phong cách chỉ là cách sắp xếp những cây sống được.
Nhược điểm thật của sân vườn phong cách nhiệt đới
Tham khảo thêm về cây phong thủy hợp mệnh Mộc nếu bạn cần thêm thông tin.
Rậm rạp thì ẩm, và ẩm thì có muỗi
Đây là nhược điểm bị nói ít nhất. Tầng lá dày chắn gió, giữ hơi nước, mặt đất dưới bụi lá lâu khô, và đó cũng là chỗ muỗi thích trú. Cách xử lý không phải trồng thưa ra, mà là chừa khoảng thông gió giữa các cụm cây, không trồng bít sát tường nhà, cắt bớt lá gốc để không khí đi được dưới bụi.
Quan trọng hơn: đừng để nước đọng. Bẹ lá dứa cảnh, chậu lót đĩa, hố trồng trũng và thoát nước kém đều là nơi nước tù. Sau mưa lớn hãy đi một vòng xem chỗ nào còn đọng nước sau vài giờ, chỗ đó cần sửa nền hoặc thêm lỗ thoát.
Cây lớn nhanh nên phải tỉa định kỳ
Cây nhiệt đới lớn nhanh, đó là mặt sau của việc chúng dễ sống. Một khu vườn đúng bố cục mà bỏ tỉa một năm sẽ tự chuyển thành rừng nhỏ: tầng trung trùm lên tầng thấp, tầng thấp chết vì thiếu sáng, lối đi hẹp lại. Cứ vài tháng cần một buổi cắt lá già, tách bụi quá dày, hạ tầng trung xuống dưới tầm mắt. Cành lớn trên cao thì đừng tự bắc thang, nên thuê người có dụng cụ.
Lá to rụng nhiều hơn bạn tưởng
Lá to bản khi rụng chiếm diện tích lớn và không phân hủy nhanh như lá nhỏ. Vườn cạnh hồ nước sẽ tốn công vớt gần như hằng ngày. Không muốn quét sân mỗi sáng thì giảm cây thân cao rụng lá theo mùa.
Sân vườn phong cách nhiệt đới không phù hợp với ai
Không phù hợp với người muốn vườn gọn gàng, đường nét sắc, ranh giới rõ — kiểu đó nên đi theo hướng tối giản hoặc hiện đại. Cũng không phù hợp với nhà đi vắng dài ngày mà không có ai tỉa, và không phù hợp với ban công gió lùa mạnh, vì lá to rất dễ bị xé.
Với ban công và sân thượng, nếu vẫn muốn làm thì phải kiểm tra tải trọng sàn và làm chống thấm trước khi đổ đất, vì đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều. Bồn trồng cần lỗ thoát và đường dẫn nước ra ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Sân nhỏ hai mươi mét vuông làm được không? Được, nhưng giảm còn hai tầng: một cây thân cột làm điểm cao và các bụi lá lớn quanh nó, bỏ phần phủ nền rộng.
Có cần hồ nước hay thác cho sân vườn phong cách nhiệt đới không? Không bắt buộc. Nếu làm thì nhà có trẻ nhỏ cần rào chắn hoặc nắp che và giám sát, nước phải có dòng chảy hoặc lọc để không thành ổ muỗi.
Trồng thẳng xuống sân bê tông cũ được không? Không. Phải phá phần bê tông ở vị trí trồng, kiểm tra nền bên dưới và cải tạo đất trước, nếu không rễ sẽ bó lại và cây đứng yên nhiều năm tại quangcanhxanh.vn.
Kết luận
Sân vườn phong cách nhiệt đới cho bạn một khởi điểm thuận lợi hiếm có: cây quen khí hậu, ít chết, không phải chống lại thời tiết. Đổi lại, nó đòi hai thứ đều đặn là cây kéo tỉa và mắt nhìn ra chỗ nước đọng. Làm được hai việc đó thì kiểu vườn này giữ dáng qua nhiều năm mà không cần trồng lại. Còn trồng rồi để đó, bạn sẽ có một bụi rậm nhiều muỗi sau hai mùa mưa.
