Hoa cúc trắng là loài hoa khiến nhiều người đứng trước sạp hoa mà phân vân: mua về thắp hương thì không ai bàn, nhưng mang đi tặng thì có bị coi là kỵ không. Bài này trả lời đúng chuyện đó, gồm cúc trắng thường được hiểu là gì, dùng trong tưởng nhớ ra sao, dịp nào tặng được và dịp nào nên tránh, cuối cùng là cách cắm một bình cúc cho bền. Chuyện trồng và chăm cây cúc nói chung là một đề tài riêng, ở đây chỉ bàn cúc trắng dưới góc ý nghĩa và cách dùng.
Hoa cúc trắng ngoài chợ gồm những loại nào
Một tên gọi, nhiều dáng bông
Phần lớn cúc cắt cành bán ở chợ thuộc chi Chrysanthemum, nhưng chữ “cúc trắng” trong lời người mua bán gom khá nhiều dáng hoa. Quen nhất là cúc bông to, cánh xếp nhiều tầng dày và cuộn vào trong, loại hay thấy trên bàn thờ và trong vòng hoa viếng. Kế đến là cúc chùm, mỗi cành tỏa ra nhiều bông nhỏ, nhụy vàng hoặc xanh, nhìn nhẹ hơn hẳn. Rồi có kiểu cánh đơn, một vòng cánh trắng quanh nhụy vàng, dáng gần với bông cúc dại ven đường.
Cúc họa mi và chuyện bối cảnh
Vào đầu mùa đông ở Hà Nội, loại cúc nhỏ cánh mảnh, nhụy vàng mà nhiều người gọi là cúc họa mi được bán dọc phố. Nó cũng là một dạng cúc trắng, nhưng không khí quanh nó khác hẳn: người ta chụp ảnh, cắm lọ trên bàn làm việc, mua cho nhau như thứ hoa của mùa, hầu như không ai nghĩ đến tang lễ. Điều này cho thấy một thực tế đáng nhớ trước khi đọc tiếp. Cùng màu trắng, nhưng dáng bông, cách bó và hoàn cảnh trao tay mới là thứ quyết định người nhận hiểu bó hoa theo nghĩa nào.
Ý nghĩa hoa cúc trắng theo quan niệm phổ biến
Tưởng nhớ và sự thanh khiết
Ở Việt Nam, hoa cúc trắng thường được hiểu là hoa của tưởng nhớ. Màu trắng gợi sự tinh sạch, lặng lẽ, không phô trương, nên hợp với không khí trang nghiêm khi người ta nhớ về người đã khuất. Thêm một lý do rất đời thường: cúc bền, ít rụng cánh, cắm trên bàn thờ được khá lâu mà không phải thay liên tục. Theo kinh nghiệm của tôi, chính cái bền ấy góp phần không nhỏ khiến cúc trắng thành lựa chọn mặc định ở nhiều nhà, bên cạnh những lý do về ý nghĩa.
Trường thọ, hiếu thảo và câu chuyện cánh hoa
Trong văn hóa phương Đông, cúc đứng trong bộ tứ mai, lan, cúc, trúc, thường được hiểu là hình ảnh của người quân tử, của sự thanh cao và bền bỉ qua mùa lạnh. Nhiều người còn gắn cúc với mong ước sống lâu. Ở Việt Nam có một câu chuyện dân gian quen thuộc: tương truyền một cô bé có mẹ ốm nặng, được mách rằng bông hoa có bao nhiêu cánh thì mẹ sống thêm bấy nhiêu lâu, nên cô khéo xé mỗi cánh thành thật nhiều sợi nhỏ. Câu chuyện ấy khiến cúc trắng mang thêm sắc thái hiếu thảo, không chỉ là hoa tang.
Mỗi nơi hiểu một khác
Cần nói rõ: ý nghĩa hoa là quan niệm, và có nơi hiểu khác. Ở nhiều nước châu Á, cúc trắng gắn chặt với tang lễ và giỗ chạp. Ở không ít nơi phương Tây, cúc lại là hoa tặng thường ngày, có khi còn gắn với sự vui tươi. Ngay trong nước, người miền này với người miền kia, người lớn tuổi với người trẻ cũng nhìn một bó cúc trắng không giống nhau. Vì vậy khi tặng, điều người nhận nghĩ quan trọng hơn mọi bảng ý nghĩa in sẵn.
Cúc trắng trong tưởng nhớ và thờ cúng
Hoa viếng trong đám tang
Trong đám tang, hoa cúc trắng xuất hiện ở vòng hoa, kệ hoa và những bó nhỏ người đến viếng mang theo. Lý do nằm ở cả hai phía: màu trắng hợp không khí, còn bông cúc chịu được việc đặt lâu trong nhà đông người, ít héo rũ. Khi tự mua hoa viếng, nên chọn tông trắng hoặc trắng phối xanh lá, có thể thêm chút tím nhạt hay vàng nhạt, tránh màu rực. Có gia đình chuộng hoa vàng hơn khi người mất là người cao tuổi, nên nếu được thì hỏi khéo người thân trước.
Bàn thờ gia tiên, ngày giỗ và thăm mộ
Nhiều nhà giữ thói quen thay một bình cúc trên bàn thờ vào ngày rằm, mùng một hay ngày giỗ, cúc trắng hay vàng tùy nếp nhà. Khi thờ cúng, điều người lớn hay nhắc là hoa phải tươi, sạch, không lẫn bông dập. Một bình cúc đã ngả màu, nước đục mà vẫn để trên bàn thờ thường bị coi là thiếu chu đáo hơn cả việc chọn sai màu. Đi thăm mộ dịp Thanh minh hay cuối năm, một bó cúc trắng nhỏ gọn cũng là lựa chọn quen thuộc, dễ cắm vào bình đá và chịu được nắng gió ngoài trời hơn nhiều loại hoa mỏng cánh.
Những điều nên tránh
Phần nghi thức quanh hoa tưởng nhớ không có luật thành văn, nhưng có vài điều nhiều gia đình cùng để ý. Những điều dưới đây không khó, chủ yếu là cẩn thận:
- Không để hoa đã tàn, cánh thâm, lá úa trên bàn thờ; thấy bông xuống là thay.
- Đặt bình hoa cân đối, không che lư hương, không để cánh rơi vào bát hương.
- Khi đi viếng, không mang bó cúc gói giấy sặc sỡ, thắt nơ đỏ kiểu dành cho ngày vui.
- Viếng hay thăm mộ ở nơi theo tôn giáo hoặc phong tục khác mình thì hỏi trước là cách an toàn nhất.
Khi nào tặng hoa cúc trắng được
Những dịp tặng được
Hoàn toàn có thể tặng hoa cúc trắng ngoài dịp tang lễ, miễn là người nhận hiểu và thích. Một người bạn mê cúc họa mi, đồng nghiệp hay cắm hoa trắng trên bàn, một người có gu tối giản: với họ, một bó cúc chùm nhỏ phối lá xanh là món quà dễ thương. Tặng để cảm ơn, để chúc mừng nhẹ nhàng giữa những người trẻ, hoặc góp một bình cho buổi gặp mặt bạn bè đều ổn. Điểm chung là người nhận đã thoải mái với cúc trắng từ trước, mình không phải đoán.
Những dịp nên cân nhắc kỹ
Có vài hoàn cảnh nên chọn hoa khác cho yên tâm. Thăm người ốm, nhất là người lớn tuổi, là trường hợp dễ gây hiểu lầm nhất. Tặng ông bà, bố mẹ người yêu hay người lớn mà mình chưa rõ quan niệm cũng vậy. Khai trương, cưới hỏi, Tết là những dịp người ta chuộng màu tươi, một bó cúc trắng thuần dễ bị coi là lạc tông. Không phải vì cúc trắng xấu, mà vì người nhận có thể buồn lòng mà không nói ra.
| Dịp | Cúc trắng có hợp không | Lưu ý |
|---|---|---|
| Viếng tang, thăm mộ | Rất hợp | Bó gọn, giấy gói trầm màu |
| Bàn thờ gia tiên, ngày giỗ | Hợp | Hoa tươi, thay khi bông xuống |
| Tặng bạn thích hoa trắng | Hợp | Cúc chùm nhỏ hoặc cúc họa mi, phối lá xanh |
| Sinh nhật người trẻ | Tùy người | Phối thêm màu khác, kèm thiệp |
| Thăm người ốm, người lớn tuổi | Nên tránh | Chọn hoa màu ấm |
| Khai trương, cưới hỏi, Tết | Nên tránh | Chọn tông đỏ, vàng, hồng |
Đổi cách phối để đổi thông điệp
Nếu vẫn muốn dùng cúc trắng trong một bó tặng, cách phối bó sẽ quyết định phần lớn cảm giác. Cúc trắng đứng cùng hồng phấn, cát tường tím nhạt hay baby trông mềm và vui hơn hẳn so với một bó cúc trắng thuần cắm thẳng hàng. Giấy gói màu kem, nâu nhạt hay xanh nhạt, dây buộc tự nhiên giúp bó hoa rời xa hình ảnh hoa viếng. Một tấm thiệp ngắn kiểu “vì biết bạn thích hoa trắng” cũng đủ gỡ mọi băn khoăn. Bạn cũng có thể tham khảo thêm thông tin về hoa anh đào và bài viết về hoa tulip trắng để có cái nhìn đầy đủ hơn.
Cắm bình cúc trắng và giữ hoa tươi lâu
Chọn cành ngay từ lúc mua
Muốn giữ hoa tươi lâu, việc đầu tiên là chọn đúng cành. Bông nên nở chưa hết, còn vài nụ hé, nhụy ở giữa còn chặt, chưa bung phấn. Lá phải xanh, cứng, không vàng mép; cuống chắc, cầm lên không thấy mềm nhũn. Lật bông xem mặt dưới, cánh ngoài thâm nâu hay có đốm là hoa đã để lâu, còn gốc cành có mùi hăng chua nghĩa là nước ngâm ở sạp đã bẩn.
Cắt, tỉa và thay nước
Về nhà, tỉa sạch lá ở phần thân sẽ ngập nước, vì lá ngâm là thứ làm nước thối nhanh nhất ở cúc. Cắt vát gốc bằng dao sắc, nên cắt trong chậu nước để hạn chế bọt khí chặn đường hút nước. Bình rửa sạch, nước sạch, đặt nơi thoáng, tránh nắng gắt và tránh ngay luồng gió máy lạnh. Khi thấy nước hơi đục hoặc gốc nhớt, thay nước và cắt lại một chút gốc; cúc vốn bền, nhưng chính việc lười thay nước làm nhiều bình tàn sớm.
Trưng bày và lưu ý an toàn
Với bàn thờ, cắm bình hoa cúc trắng nên gọn, cân hai bên hoặc đặt một bình ở vị trí quen của nhà. Trên bàn khách hay bàn làm việc, thử cắm lỏng trong lọ thủy tinh thấp, thêm vài cành lá, cúc sẽ bớt vẻ trang nghiêm mà thành nhẹ nhõm. Một lưu ý quan trọng: cúc, kể cả cúc trắng, không nên để trẻ nhỏ và thú cưng ăn phải. Hãy đặt bình ở chỗ các bé và chó mèo không với tới, nhặt sạch cánh rơi, đổ nước cắm hoa ra chỗ an toàn; nếu nghi trẻ hoặc thú cưng đã nhai, nuốt phải thì đưa ngay đến cơ sở y tế hoặc thú y bên cạnh chăm sóc cây cảnh.
Chọn hoa cúc trắng đúng dịp, đúng người
Nhìn lại, hoa cúc trắng không mang một ý nghĩa cố định cho mọi người. Ở bàn thờ và trong đám tang, nó là cách nói lời tưởng nhớ lặng lẽ và tử tế; trong tay một người bạn mê hoa trắng, nó có thể chỉ là một bó hoa mùa đông dễ thương. Chọn đúng dáng bông, phối đúng màu, hỏi trước khi chưa chắc người nhận nghĩ gì, rồi giữ bình hoa luôn tươi sạch, vậy là đủ để không ai phải phật lòng.
