Chậu xi măng trồng cây ngoài trời được chọn vì một lý do thực dụng: nó không bay khi mưa giông và không giòn đi sau vài mùa nắng. Đổi lại, đúng những thứ làm nó bền cũng làm nó khó tính — nặng tới mức phải tính chỗ đặt trước, thành chậu hút nhiệt, và chậu mới còn kiềm nên trồng ngay là cây èo uột. Bài này nói cả hai mặt, kèm phần kê chậu và chọn cây.
Chậu xi măng trồng cây ngoài trời mạnh ở đâu
Nó mạnh ở khối lượng và độ bền, nên phù hợp vị trí cố định và cây có tán, cây bụi cao. Nếu bạn cần chậu để xoay chuyển theo hướng nắng thì đây là loại sai. Chọn chậu xi măng trồng cây ngoài trời là chọn một hạng mục gần như cố định, gần với bồn xây hơn là đồ trang trí.
Nặng nên vững trước gió
Ở sân thượng và ban công tầng cao, gió giật là thứ phá đồ nhanh nhất. Chậu nhẹ trồng cây cao hay bị lật, còn cây thì đứt rễ vì bị lắc liên tục. Khối xi măng làm đối trọng ở phần đáy nên cây đứng yên, rễ không rung.
Bền dưới nắng mưa, dáng khối dễ phối
Nắng làm chậu nhựa bạc màu rồi giòn, chỉ một cú va là nứt. Xi măng không mục theo cách đó, thành dày nên giữ hình dáng cả khi trong lòng là khối đất lớn với rễ đã ăn chặt. Nhờ vậy cây thân gỗ nhỏ sống được nhiều năm mà không phải sang chậu liên tục. Dáng phổ biến là khối vuông, chữ nhật hoặc trụ, mặt ngoài thô nên đứng cạnh gạch trần, đá và sàn gỗ rất ăn.
Nhược điểm thực tế của chậu xi măng trồng cây ngoài trời
Nặng tới mức phải tính tải trọng
Chậu rỗng đã nặng, chậu đầy giá thể nặng hơn nhiều lần, và đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều — sau một đêm mưa, cả cụm chậu là một tải trọng khác hẳn lúc bạn mới đặt. Với ban công, sân thượng hay sàn trên tầng, việc kiểm tra khả năng chịu lực phải do người có chuyên môn làm, và nên hỏi ban quản lý về quy định của toà nhà. Nếu quan tâm, bạn có thể tham khảo thêm thiết kế vườn ban công chung cư hoặc thiết kế sân vườn Bình Dương trên website.
Đặt an toàn thì ưu tiên sát tường chịu lực hoặc gần dầm, tránh dồn nhiều chậu ra giữa sàn và tránh mép ban công. Chống thấm sàn phải xong trước khi đặt chậu và đổ đất, vì sau đó không ai xử lý lại được.
Một chậu lớn đã trồng thì gần như không dời được, nên hãy chốt vị trí và kê xong rồi mới đổ đất. Nếu buộc phải dời, dùng xe kê bánh và nhiều người, đừng tự bê một mình.
Thành chậu hút nhiệt và hút ẩm
Mặt chậu phơi nắng chiều nóng lên thật, nhất là khi áp sát tường hướng tây hoặc đặt thẳng trên sàn bê tông phản nhiệt. Rễ nằm sát thành chịu trận đầu tiên, biểu hiện thường thấy là lá héo trong khi đất giữa chậu vẫn còn ẩm.
Xi măng cũng bay hơi nước qua thành, nên giá thể trong chậu xi măng khô nhanh hơn chậu nhựa cùng cỡ. Mùa khô đừng tưới theo lịch: chọc ngón tay xuống đất chừng hai đốt, còn ẩm thì chờ, khô ráo thì tưới đẫm tới khi nước chảy ra lỗ đáy.
Chậu mới phải ngâm xả nước nhiều lần
Xi măng mới tạo môi trường kiềm, nước ngấm qua thành sẽ kéo chất kiềm vào đất. Đất kiềm làm cây khó hấp thu sắt và vi lượng, lá non vàng dần trong khi gân lá còn xanh, và người trồng thường tưởng cây thiếu phân.
Cách xử lý ở mức nguyên tắc: đổ đầy nước, để một buổi đến một ngày rồi xả bỏ, lặp lại nhiều lần trong một hai tuần; để chậu hứng mưa vài tuần cũng có tác dụng tương tự. Không có mốc ngày cố định, cứ xả tới khi nước ra không còn vẩn trắng.
Thoát nước và kê chân chậu, hai việc quyết định cây sống
Lỗ thoát nước là yếu tố quan trọng nhất của mọi loại chậu, và chậu xi măng trồng cây ngoài trời hay hụt ở đây: nhiều chậu đúc sẵn chỉ có một lỗ nhỏ, chậu trang trí có khi không lỗ nào. Chậu không lỗ là nguyên nhân chết cây phổ biến nhất, vì rễ ngâm nước lâu sẽ thiếu oxy rồi thối.
Nếu lỗ chưa đủ, có thể khoan bằng mũi khoan dành cho bê tông, khoan chậm và đeo kính, khẩu trang chống bụi. Cách nhẹ hơn là trồng trong chậu nhựa có lỗ rồi đặt lọt vào lòng chậu xi măng, nhưng phải kê cao đáy chậu nhựa và định kỳ đổ nước đọng bên dưới ra.
Kê chân chậu, đừng đặt thẳng xuống sàn
Đặt trực tiếp lên sàn thì lỗ đáy bị bít, nước đọng thành vũng, sàn ố và lớp chống thấm bị thử thách liên tục. Kê cao vài xăng-ti-mét bằng chân chậu, viên gạch mỏng hay đệm cao su là xong: nước chảy được về phễu thu, gió luồn dưới đáy giúp giảm nhiệt.
Giá thể cũng nên tơi và nhẹ. Đất vườn nguyên khối tưới vài lần là đóng bánh và bí, còn hỗn hợp tơi thoáng vừa cứu rễ khỏi úng vừa nhẹ hơn.
Cây nào phù hợp với chậu xi măng trồng cây ngoài trời
Nguyên tắc quyết định sống chết vẫn là chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây mình thích. Hãy đứng ở đúng vị trí sẽ đặt chậu, đếm chỗ đó có mấy giờ nắng trực tiếp, gió mạnh cỡ nào, có mái che không, rồi mới chọn cây.
| Cây | Nhu cầu sáng | Tưới | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hoa giấy | Nắng gần cả ngày mới nhiều hoa | Để đất hơi khô giữa hai lần tưới | Có gai, tránh lối đi hẹp và chỗ trẻ nhỏ chơi |
| Sứ Thái | Nắng trực tiếp | Rất ít, sợ úng | Nhựa gây kích ứng, cân nhắc khi có trẻ nhỏ |
| Xương rồng, sen đá | Nắng, cần che mưa dầm | Ít, giá thể phải rất thoáng | Gai; mưa dầm là rủi ro lớn nhất |
| Lưỡi hổ | Sáng gián tiếp đến nắng nhẹ | Ít | Nắng gắt cả ngày làm cháy lá; ăn phải gây kích ứng |
| Trúc quân tử | Nắng trực tiếp | Đều, không để khô hạn dài | Bụi dày, cần tỉa thưa |
Nhóm chịu khô cũng là nhóm ít công chăm nhất ở ngoài trời. Nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi nên tra độc tính trước khi mang cây về; nếu có ai ăn phải lá hay nhựa thì liên hệ cơ sở y tế. Mời bạn xem thêm nội dung về sai lầm thường gặp khi thiết kế sân vườn.
Nhóm cây nên tránh
Cây ưa bóng trong nhà như trầu bà, lan ý đưa ra nắng gắt sẽ cháy lá trong vài ngày. Cây cần ẩm liên tục cũng khó, vì thành chậu bay hơi làm đất khô nhanh và bạn phải tưới nhiều lần mỗi ngày.
Nhóm nữa là cây thân gỗ lớn về lâu dài. Rễ khoẻ trong không gian hữu hạn sẽ ép vào thành chậu, cây thiếu đất nên còi, chậu thì có nguy cơ nứt.
Bảo dưỡng chậu xi măng: rêu, vết muối và tự đúc
Chậu xi măng trồng cây ngoài trời gần như không cần bảo dưỡng để đứng vững, nhưng bề mặt sẽ đổi màu theo thời gian. Việc của bạn là quyết định giữ vẻ cũ hay vẻ sạch, và để mắt tới vết nứt có ý nghĩa kết cấu.
Rêu, vết trắng và vết nứt
Mặt chậu phía ẩm, ít nắng lâu ngày sẽ lên rêu và mảng xanh đen. Nhiều người thích vẻ cũ đó; nếu không thì chà bàn chải cứng với nước rồi xối lại, tránh hoá chất tẩy mạnh vì nước sẽ chảy xuống đất.
Vết trắng như phấn là muối khoáng từ chậu và từ phân bón đọng lại, chà khô trước rồi rửa sẽ dễ hơn. Nếu nó quay lại liên tục thì xem lại việc bón quá nhiều phân và nước tù ở đáy. Riêng chậu nứt xuyên thành hay rỉ nước thì đừng đặt trên sàn tầng cao, vì nước rò làm hỏng lớp chống thấm.
Tự đúc chậu ở mức nguyên tắc
Nguyên tắc gồm hai khuôn lồng nhau để tạo thành chậu, cắm ống nhựa ở đáy để có lỗ thoát nước ngay từ đầu, đầm cho hết bọt khí, giữ ẩm bề mặt lúc bê tông đông kết vì để khô quá nhanh thì chậu yếu và dễ nứt.
Tháo khuôn rồi vẫn phải để thêm một thời gian và xả nước như chậu mua. Về vật liệu và tỷ lệ trộn, hãy hỏi nơi bán vật tư xây dựng theo kích cỡ chậu bạn định làm. Muốn nhẹ hơn thì có chậu composite, đó là chủ đề của một bài riêng.
Kết luận
Chậu xi măng trồng cây ngoài trời đáng chọn khi bạn cần một chậu đứng yên nhiều năm, chịu được nắng mưa và giữ nổi cây có tán. Nó không đáng chọn khi bạn hay đổi chỗ chậu, khi sàn chưa được kiểm tra khả năng chịu lực, hoặc khi cây bạn muốn trồng vốn ưa bóng và ưa ẩm cùng quangcanhxanh.
Thứ tự làm đúng khá đơn giản: chốt vị trí, kiểm tra sàn và chống thấm, lo lỗ thoát nước và kê chân chậu, xả kiềm cho chậu mới, rồi mới chọn cây theo số giờ nắng thật của chỗ đó. Làm ngược lại thì chậu vẫn còn đó sau nhiều năm, chỉ có cây là không.
