Chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết khó ở chỗ thứ người ta mua không phải bộ lá, mà là chùm quả vàng treo trên cây. Quả rụng lả tả trước mùng một và lá vàng rơi kín mặt chậu là hai chuyện xảy ra nhiều nhất, thường không phải vì cây yếu mà vì đặt sai chỗ và tưới sai cách. Bài này đi từ lúc chọn cây ở chợ hoa cho tới lúc xử lý cây sau Tết, để giữ quả trên cành hết mấy ngày Tết và giữ cây sống cho năm sau.
Chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết: vì sao quả rụng và lá vàng mới là vấn đề chính
Với mai người ta chờ hoa, còn với quất thì thứ phải giữ là quả. Quả quất đã chín không lớn thêm và cũng không mọc bù, nên mỗi quả rụng là mất luôn một phần giá trị của chậu cây. Vì vậy việc chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết nên hiểu là giữ nguyên trạng, không phải kích cho cây phát triển.
Cây quất bày Tết là cây đang chịu sốc
Cây được nuôi cho ra quả đúng dịp, rồi bị đánh gốc, cắt bớt rễ, dồn vào chậu và chở đi xa. Bộ rễ thu nhỏ nhưng tán cây và chùm quả vẫn nguyên, nên cây phải nuôi cả phần trên bằng lượng rễ ít hơn trước. Thêm một cú sốc nữa, chẳng hạn luồng máy lạnh thổi thẳng vào tán, là cây bỏ quả để tự cứu mình.
Rụng quả là phản ứng, không phải bệnh
Cây rụng quả và lá khi mất cân bằng nước, hoặc khi rễ không hút được nước. Đó là cơ chế tự vệ để phần còn lại sống. Vì vậy việc cần làm là ổn định gốc rễ và ánh sáng, chứ không phải phun thêm gì lên lá.
Chọn cây khi mua quyết định một nửa việc chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết
Chậu quất chở về nhà đã mang theo sẵn kết quả của nó. Cây bó gốc quá sát ngày bán, đất trong chậu rời rạc, quả chín vàng đồng loạt: mấy thứ đó không sửa được bằng công chăm. Mất mười phút xem cây kỹ ở chợ hoa đỡ hơn hai tuần loay hoay ở nhà.
Tán, quả và lá
Tán tốt là tán kín đều, nhìn từ xa thành khối tròn hoặc tháp, không có mảng trống lớn hay cành khô chĩa ra. Quả nên có quả đủ độ chín xen quả xanh và quả nhỏ, vì cây nhiều lứa quả thì hết Tết vẫn còn quả đẹp. Chậu vàng rực toàn bộ bắt mắt nhất lúc mua nhưng thường rụng sớm nhất. Lá phải dày, xanh đậm, ngọn có lá non, vì cây còn ra lá non là rễ còn hoạt động.
Gốc, đất trong chậu và dấu hiệu cây vừa bị bó gốc
Nhấc thử một bên chậu: nặng tay và đất chắc là bầu đất còn nguyên. Lắc nhẹ thân, nếu thân lay mà khối đất không lay theo thì bầu đã rời, rễ đứt nhiều. Dấu hiệu cây vừa bị bó gốc gấp: đất mặt còn tơi mới, thấy rõ vết cắt rễ, mặt đất tụt thấp và hở kẽ quanh thành chậu, lá hơi cụp dù đất vẫn ẩm.
| Bộ phận | Nên chọn | Nên bỏ qua |
|---|---|---|
| Tán | Kín đều, cân | Trống mảng lớn, buộc ép tạm |
| Quả | Nhiều lứa chín và xanh | Chín đều toàn cây, vỏ nhăn |
| Lá | Dày, xanh đậm, có lá non | Mỏng, xỉn, cụp |
| Đất trong chậu | Chắc, liền khối | Rời, hở kẽ quanh thành chậu |
| Đáy chậu | Lỗ thoát nước thông | Bọc kín đáy |
Không có chậu nào đạt hết. Ưu tiên theo thứ tự bầu đất chắc, lá xanh dày, rồi mới tới độ đẹp của tán, vì tán lệch còn tỉa chỉnh được còn rễ đã đứt thì không. Để có cái nhìn đầy đủ hơn, mời bạn xem thêm phòng nấm bệnh cho cây mùa mưa và thiết kế sân vườn Vũng Tàu.
Vận chuyển và đặt cây trong nhà
Phần lớn thất bại khi chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết không nằm ở kỹ thuật tưới mà ở chỗ đặt chậu. Quất vốn sống ngoài trời, đưa vào nhà là đã đi ngược điều kiện sống của nó, nên chọn được chỗ ít bất lợi nhất đã là thắng một nửa.
Chở về và ba ngày đầu
Khi chở, buộc bao quanh tán để cành khỏi quét vào nhau, và che chắn nếu đi xa trên xe hở, vì gió thổi liên tục làm lá mất nước rất nhanh. Về nhà, để cây ngoài hiên hoặc chỗ sáng thoáng một hai ngày cho cây quen, đừng bê thẳng vào phòng kín. Đây cũng là lúc kiểm tra lỗ thoát nước dưới đáy chậu; chậu bọc giấy kính kín đáy là thứ làm chết cây nhanh nhất. Mời bạn xem thêm nội dung về thiết kế sân vườn Bình Dương.
Ánh sáng, điều hòa và gió lùa
Quất ưa nắng trực tiếp, nên trong nhà hãy chọn chỗ gần cửa sổ hoặc cửa ra vào có sáng tự nhiên, tránh góc phòng tối. Không đặt cây trong luồng gió điều hòa hay quạt thổi thẳng vào tán: không khí khô liên tục làm lá mất nước khi rễ đang yếu, và quả rụng sau vài ngày. Nếu nhà chỉ có phòng máy lạnh, cách thực tế là mỗi ngày mang cây ra ngoài vài giờ.
Tưới đúng khi chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết
Quất háo nước hơn phần lớn cây trong nhà, nhưng cần nước trong đất thoáng chứ không phải đất sũng. Chọc ngón tay xuống giá thể chừng hai đốt: còn ẩm mát thì chưa tưới, khô ráp thì tưới đến khi nước chảy ra đáy rồi dừng. Không để đĩa hứng nước đọng, không tưới theo lịch cố định, không tưới đẫm buổi tối khi cây đứng trong phòng kín.
Lau bụi lá và phun sương nhẹ lên tán buổi sáng giúp cây bớt mất nước. Đừng bón phân trong mấy ngày này: rễ đang tổn thương, bón vào chỉ làm cháy rễ và rụng quả nhanh hơn.
Quả rụng và lá vàng: kiểm tra rồi mới xử lý
Cùng một cái lá vàng có thể do hai nguyên nhân ngược nhau, úng nước hoặc khô kiệt, nên cứ thấy vàng lá là tưới thêm thì sai một nửa số lần. Kiểm tra đất và mặt dưới lá trước khi làm bất cứ điều gì.
| Biểu hiện | Nguyên nhân | Cách kiểm tra | Xử lý |
|---|---|---|---|
| Rụng quả sau 2–3 ngày mang về | Sốc chỗ đặt, gió điều hòa | Xem vị trí chậu và luồng gió | Chuyển ra chỗ sáng thoáng |
| Lá vàng từ dưới lên, đất luôn ướt | Úng, rễ thiếu oxy | Bóp đất: nhão, có mùi | Ngừng tưới, xả nước, thông lỗ đáy |
| Lá vàng khô giòn, mép cháy | Khô hạn | Đất khô rời, chậu nhẹ tay | Tưới chậm nhiều lần cho ngấm |
| Lá dính, có lớp đen như bồ hóng | Rệp hút nhựa | Lật mặt dưới lá, kẽ cành | Lau khăn ẩm, tỉa cành nhiễm nặng |
Việc làm ngay là chỉnh nước và chỗ đặt. Số quả và lá đã rụng thì không mọc lại trong Tết, nên mục tiêu chuyển sang giữ phần còn lại trên cây.
Nếu thấy rệp sáp hay lớp bồ hóng, mấy ngày này lau khăn ẩm và tỉa cành nhiễm nặng là đủ; phun thuốc trong phòng có trẻ nhỏ thì không nên. Khi buộc phải dùng thuốc, đọc và làm đúng hướng dẫn trên nhãn, phun ngoài trời, có bảo hộ, tránh xa trẻ nhỏ và thú nuôi. Quả trên cây cảnh cũng đừng mặc định là ăn được, vì không rõ cây đã được xử lý những gì.
Giữ cây sau Tết để năm sau dùng lại
Phần bị bỏ qua nhiều nhất của việc chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết là những gì làm sau mùng bốn. Cây đứng trong nhà thêm hai tuần chờ khô thì gần như không cứu được nữa.
Trồng lại càng sớm càng tốt
Hái hết quả còn lại, vì quả treo trên cành làm cây kiệt thêm, rồi đưa cây ra ngoài trời, ban đầu để chỗ sáng có bóng nhẹ vài ngày cho quen. Sau đó trồng ra đất hoặc sang chậu lớn hơn, đất tơi trộn thêm mùn với tro trấu hoặc xơ dừa cho thoát nước, đặt bầu nhô cao hơn mặt đất một chút để khỏi đọng nước ở cổ rễ.
Cắt tỉa và phục hồi
Tỉa tán cho cân với bộ rễ đang yếu: bỏ cành khô, cành chen trong tán, hạ bớt chiều cao. Tán nhẹ đi thì rễ đủ sức nuôi phần còn lại và cây bật chồi nhanh hơn. Đợi cây ra được một đợt lá non ổn định rồi mới bón, bón loãng và ít, tăng dần theo sức cây.
Nói thật là không phải cây nào cũng giữ được. Cây rụng gần hết lá, thân teo tóp, cạo nhẹ vỏ thấy khô nâu bên trong thì thường đã hết. Ép cây ra quả đúng Tết năm sau là tay nghề nhà vườn; trồng lại để có cây xanh trong sân là mục tiêu hợp lý hơn tại chăm sóc cây cảnh.
Kết luận
Chăm sóc cây quất cảnh chơi Tết gói lại trong ba việc: chọn cây có bầu đất chắc và nhiều lứa quả, đặt vào chỗ sáng không có gió điều hòa, tưới theo độ ẩm đất chứ không theo lịch. Quất vốn sống ngoài nắng, nên mấy ngày trong nhà là khoảng thời gian nó chịu đựng, việc của mình là giảm bớt cú sốc đó. Chọn chậu phù hợp với chỗ mình định đặt luôn ăn hơn chọn chậu đẹp nhất chợ. Hết Tết, cho cây ra ngoài trời sớm, tỉa gọn tán và trồng lại.
