Chăm sóc cây cảnh mùa mưa nghe thì nhẹ việc hơn mùa khô, vì trời tưới hộ. Thực tế số cây chết trong mấy tháng mưa thường nhiều hơn mấy tháng nắng, và gần như luôn vì người trồng vẫn làm y hệt như tháng nắng. Bài này đi tổng quan: mưa dài ngày làm gì với cây, và những đầu việc bạn cần đổi ngay khi mưa bắt đầu đều.
Chăm sóc cây cảnh mùa mưa: mưa dài ngày làm gì với cây
Đổi cách chăm mà không hiểu cây đang chịu gì thì rất dễ làm sai tiếp. Mưa liên tục thay đổi cùng lúc bốn thứ quyết định sống chết của cây trong chậu: oxy trong đất, lượng nắng, độ ẩm không khí, và dinh dưỡng còn lại trong bầu.
Đất no nước, rễ thiếu oxy
Rễ cũng cần thở, và nó lấy oxy từ các khe rỗng giữa các hạt đất. Mưa đổ ngày này qua ngày khác làm nước chiếm hết khe rỗng đó, rễ ngộp dần rồi thối từ đầu rễ tơ vào trong.
Đây là lý do cây úng và cây khát trông giống nhau đến mức khó tin: rễ hỏng thì không hút được nước nữa, lá vẫn rũ và vẫn vàng như thiếu nước. Riêng phần đất và thoát nước cho chậu, bài chống úng cho cây trồng chậu nói kỹ hơn.
Ít nắng nên cây yếu đi thật
Trời xám nhiều ngày liền, cây quang hợp kém, tích lũy được ít đường và mô mới mọc ra thì mềm, thưa. Cây yếu sẵn như vậy dễ bị sâu bệnh hơn, và cũng chịu đựng kém hơn khi bạn thay đất hay cắt tỉa mạnh trong giai đoạn này.
Cây quen nắng trực tiếp như hoa giấy, cây ăn trái trồng chậu, các loại xương rồng và mọng nước là nhóm khổ nhất. Cây quen bóng bán phần như trầu bà, lưỡi hổ, thiết mộc lan thì gần như không thấy khó chịu.
Độ ẩm cao thuận lợi cho nấm và vi khuẩn
Ẩm cao cộng lá ướt kéo dài nhiều giờ là điều kiện gần như hoàn hảo cho nấm và vi khuẩn phát triển. Chúng có sẵn trong đất và trên tàn dư lá rụng, chỉ chờ đủ ẩm là bùng.
Chi tiết nhận diện và phòng trị từng nhóm bệnh thuộc về bài phòng nấm bệnh cho cây mùa mưa; ở đây chỉ cần nhớ nguyên tắc là làm cho lá khô nhanh và cho gió lùa được vào giữa tán cây.
Mưa rửa trôi dinh dưỡng trong chậu
Chậu có lỗ thoát nước, nên mỗi lần nước mưa chảy xuyên qua bầu là một lần dinh dưỡng tan trong nước bị mang theo ra ngoài. Chậu càng nhỏ, giá thể càng tơi thì mất càng nhanh.
Nghe vậy dễ tưởng phải bón bù thật nhiều. Đó là bẫy, vì cây đang ít nắng và rễ đang yếu thì không hấp thu được — phần dưới nói rõ nên làm thế nào.
Việc cần đổi so với mùa khô
Không cần đổi tất cả. Chỉ cần đổi đúng năm việc dưới đây, theo thứ tự ưu tiên từ trên xuống, là đã tránh được phần lớn rủi ro.
Giảm hoặc ngưng tưới, và kiểm tra đất trước khi tưới
Sai lầm số một của mùa mưa là vẫn tưới theo lịch cũ. Lịch tưới là thứ tiện cho người, không phải thứ cây cần; trong mùa mưa nó trở thành lịch làm chết cây.
Đổi sang kiểm tra đất trước mỗi lần tưới: chọc ngón tay xuống đất sâu chừng hai đốt, thấy còn ẩm mát thì bỏ qua, khô tới đó mới tưới. Chậu nhỏ có thể nhấc lên ước lượng, chậu nặng thấy nhẹ hẳn là đất đã khô. Với cây hứng mưa trực tiếp, nhiều tuần liền bạn sẽ không phải tưới lần nào, và đó là bình thường.
Giảm bón phân, đừng bón khi đất đang sũng
Cây ít nắng thì nhu cầu dinh dưỡng thấp hơn, rễ đang ngộp nước thì càng không hút được. Bón vào lúc đó, phân tan trong nước đọng quanh rễ làm nồng độ muối tăng và gây cháy rễ — rễ vốn đã yếu lại thêm một vết thương. Ngoài ra, một số nội dung liên quan như thiết kế sân vườn trước nhà và bảo dưỡng sân vườn định kỳ cũng có thể hữu ích cho bạn.
Nguyên tắc gọn: bón ít và thưa hơn mùa khô, chỉ bón khi đất đã ráo và cây có dấu hiệu đang ra lá mới. Cây đang rũ, đang rụng lá hay đất còn sũng thì dừng hẳn, chờ cây hồi rồi mới tính.
Tỉa thưa tán, kê cao chậu, kiểm tra lỗ thoát nước
Ba việc cơ học này làm một lần được cả mùa. Tỉa bớt lá chen chúc trong tán và lá sát mặt đất cho gió lùa qua, lá khô nhanh sau mưa thì nấm khó khởi phát; cành lớn trên cao nên để người có chuyên môn và thiết bị làm, đừng tự leo.
Kê chậu lên chân kê hoặc viên gạch để đáy không ngâm trong vũng nước, và bỏ đĩa lót hứng nước dưới chậu ngoài trời. Cuối cùng lật chậu kiểm tra lỗ thoát nước có bị rễ, đất chặt hay rác bít không — chậu bít lỗ giữa mùa mưa là bồn chứa nước, không còn là chậu cây.
Bảng đầu việc mùa mưa so với mùa khô
| Đầu việc | Mùa khô | Mùa mưa |
|---|---|---|
| Tưới nước | Đều theo nhu cầu cây, sáng sớm | Kiểm tra đất trước, nhiều cây ngoài trời khỏi tưới |
| Bón phân | Bón đều khi cây đang sinh trưởng | Giảm liều và giãn lần, ngưng khi đất sũng |
| Tỉa cành lá | Tỉa tạo hình, cắt mạnh được | Tỉa thưa cho thoáng, hạn chế cắt mạnh |
| Vị trí chậu | Cần đủ sáng | Kê cao, tránh vũng nước, che mưa cho cây kỵ ẩm |
| Kiểm tra đáy chậu | Vài lần mỗi năm | Trước mùa và sau mỗi đợt mưa lớn |
| Dọn tàn dư lá rụng | Khi thấy bẩn | Dọn thường xuyên, không để lá mục quanh gốc |
| Thay đất, sang chậu | Thời điểm tốt | Hoãn, trừ khi cần cứu cây úng |
Bảng này là khung chung, mốc thời gian thì mỗi nơi mỗi khác. Ở phía Nam mùa mưa rơi vào khoảng giữa năm tới cuối năm và mưa tập trung thành cơn; phía Bắc có mùa mưa hè kèm nắng nóng, lại thêm giai đoạn mưa phùn ẩm dài đầu năm gây nấm rất mạnh. Đừng bám ngày tháng, hãy bám vào việc trời đã mưa đều hay chưa.
Dấu hiệu cây đang gặp vấn đề mùa mưa
Nhìn ba chỗ theo thứ tự: mặt đất, gốc, rồi lá. Đất mãi không khô sau nhiều ngày, có mùi hôi chua, mặt đất lên lớp mốc trắng hoặc rêu xanh — đó là tín hiệu sớm nhất, xuất hiện trước khi lá biểu hiện gì.
Ở gốc và thân, dấu hiệu nặng là vỏ gốc thâm mềm, bóp nhẹ thấy nhũn, cây lung lay như trồng lỏng dù đất đầy. Nhấc bầu ra thấy rễ nâu đen, nhớt và tuột vỏ khi kéo là rễ đã thối; rễ khỏe thì trắng ngà và giòn.
Trên lá, hãy phân biệt hai kiểu: lá vàng đồng loạt từ dưới lên kèm rụng nhiều thường là chuyện của rễ và nước, còn đốm nâu hoặc đen viền quầng, mảng bột trắng, lớp phấn ở mặt dưới lá là chuyện của nấm bệnh. Lá non mới ra mà nhỏ, nhạt màu và mềm oặt thì chủ yếu do thiếu nắng.
Về thuốc bảo vệ thực vật
Ưu tiên biện pháp canh tác và cơ học trước, vì mùa mưa thuốc bị nước rửa trôi rất nhanh và bạn sẽ phun đi phun lại vô ích. Cắt bỏ phần lá cành bị nặng và mang đi, dọn lá rụng, tách riêng cây đang bệnh, giãn khoảng cách các chậu cho thông thoáng — làm xong mấy việc đó nhiều trường hợp tự lui.
Nếu buộc phải dùng thuốc, đọc và làm đúng hướng dẫn trên nhãn sản phẩm, mặc đủ bảo hộ, chọn lúc trong nhà không có trẻ nhỏ và thú nuôi ở gần. Không phun gần nguồn nước hay miệng cống, và không phun lên cây ăn được khi sắp thu hoạch.
Hỏi nhanh
Trời mưa cả tuần thì có cần tưới không? Cây hứng mưa trực tiếp thì hầu như không; nhưng cây dưới mái hiên, trong nhà hay bị tán lớn che thì vẫn phải kiểm tra đất, vì chỗ đó có thể khô trong khi cả sân ướt.
Có nên che mưa cho toàn bộ cây? Không cần và cũng không nên, vì che kín làm bí gió, ẩm đọng lại còn tệ hơn. Chỉ che nhóm kỵ ẩm như xương rồng, mọng mước, lan trồng giá thể giữ nước, và che sao cho gió vẫn lùa được.
Cây bị úng có nên bón phân cho khỏe lại? Không. Việc cần làm là cho đất ráo và để cây tự hồi rễ, bón lúc đó chỉ làm cháy nốt phần rễ còn sống.
Kết luận
Chăm sóc cây cảnh mùa mưa gọn lại thành một câu: bớt tay vào, và quan sát nhiều hơn. Ba việc đáng làm nhất là kiểm tra đất trước khi tưới thay cho tưới theo lịch, giảm phân, và mở thoáng cho tán cùng đáy chậu xem thêm tại quangcanhxanh. Tham khảo thêm về cách tuốt lá mai đúng thời điểm nếu bạn cần thêm thông tin.
Còn một điều nằm trước tất cả các mẹo chăm: cây được chọn đúng theo điều kiện chỗ đặt sẽ tự vượt mùa mưa mà chẳng cần bạn làm gì nhiều. Một cây kỵ ẩm đặt giữa sân hứng mưa thì mùa nào bạn cũng phải cứu, và những cây phù hợp chỗ đó lại thuộc nhóm ít công chăm suốt cả năm.
