Hoa đồng tiền là loài hoa rất dễ mua nhưng cũng rất dễ làm người mua thất vọng: sáng cắm bình còn tươi rói, chiều đã thấy vài bông gục đầu như cổ cò. Bài này đi thẳng vào chuyện đó, giải thích vì sao cuống hoa gục, cách cắm để cuống thẳng lâu, và nếu bạn muốn tự trồng một chậu ngoài ban công thì cần chú ý những gì để cây không thối gốc.
Hoa đồng tiền là hoa gì và nhận ra thế nào
Dáng hoa và lá
Nhìn kỹ một bông đồng tiền, bạn sẽ thấy nó giống hoa cúc ở chỗ phần giữa là một đĩa tròn gồm rất nhiều hoa nhỏ, còn những gì ta gọi là cánh thật ra là vòng hoa viền bên ngoài. Cuống dài, không lá, mọc thẳng từ gốc, phía trên có lớp lông mịn. Lá mọc thành hình hoa thị sát đất, mép xẻ thùy, mặt dưới thường có lông. Màu hoa rất rộng: đỏ, cam, vàng, hồng, trắng, có loại tâm sẫm, có loại cánh kép xếp nhiều tầng. Các giống bán trên thị trường khác nhau chủ yếu ở cỡ bông, màu tâm và độ dày cánh.
Nguồn gốc và tên gọi
Cây thuộc chi Gerbera, thường được nhắc là có nguồn gốc ở vùng phía nam châu Phi, sau đó được lai tạo rộng rãi để làm hoa cắt cành. Ở Việt Nam, cái tên đồng tiền nhiều khả năng đến từ dáng bông tròn, phẳng như một đồng xu. Người miền Nam đôi khi gọi theo âm tên khoa học là hoa gerbera, nhất là trong giới cắm hoa. Đà Lạt với khí hậu mát quanh năm là nơi trồng nhiều đồng tiền cắt cành, nên phần lớn hoa ở các chợ hoa đều có xuất xứ từ vùng cao như vậy.
Ý nghĩa theo quan niệm
Về ý nghĩa, đồng tiền thường được hiểu là biểu tượng của sự vui tươi, lạc quan, vì dáng hoa tròn và màu sắc rực rỡ. Nhờ cái tên, theo quan niệm dân gian nhiều người chọn hoa đồng tiền để chưng dịp khai trương hay đầu năm với mong muốn may mắn. Đó là cách hiểu gắn với tên gọi, không phải lời hứa gì. Theo màu, đỏ và hồng thường được hiểu là tình cảm, vàng và cam là niềm vui, trắng là sự trong trẻo, nhưng mỗi nơi có thể hiểu khác.
Vì sao cuống hoa đồng tiền hay gục
Đường dẫn nước trong cuống bị tắc
Nguyên nhân phổ biến nhất của chuyện cuống gục là nước không lên được tới bông. Cuống đồng tiền mềm, ruột xốp, phần ngâm trong nước rất nhanh bị vi khuẩn bám và nhũn ra. Khi đường dẫn nước ở vết cắt bị nghẽn, bông hoa nặng ở trên vẫn tiếp tục thoát hơi nước qua cánh, phần cổ ngay dưới bông mất nước trước tiên và gập xuống. Nói cách khác, hoa không gục vì yếu sẵn mà vì khát giữa một bình đầy nước.
Bình quá sâu, nước bẩn
Nhiều người có thói quen cắm hoa vào bình sâu, đổ đầy nước cho yên tâm. Với đồng tiền đó lại là cách làm nhanh hỏng nhất. Phần cuống có lông ngâm lâu trong nước sẽ thối và nhớt, kéo theo nước đục, có mùi, vi khuẩn sinh sôi nhanh hơn và quay lại bịt vết cắt. Lá, giấy gói hay dây buộc để ngập trong bình cũng làm nước bẩn theo cùng cách.
Đầu hoa nặng và cuống uốn theo ánh sáng
Bông đồng tiền to so với cuống, nên chỉ cần cổ hoa hơi mềm là đầu bông kéo xuống. Ngoài ra, cuống còn có xu hướng uốn về phía nguồn sáng. Bình đặt cạnh cửa sổ một phía, vài hôm sau cả bó nghiêng về một hướng, có bông cong hẳn cổ. Gió quạt thổi trực tiếp và hơi nóng cũng làm hoa mất nước nhanh hơn, đẩy nhanh lúc cổ hoa gập.
Giữ hoa đồng tiền cắt cành tươi lâu, cuống thẳng
Chọn bông khi mua
Muốn giữ hoa tươi lâu, việc đầu tiên là chọn đúng bông. Hãy nhìn phần tâm: những vòng hoa nhỏ ở giữa mới nở một phần, viền ngoài chưa xòe hết phấn là hoa còn non, cắm được lâu hơn. Cuống phải cứng, cầm thẳng không oặt, phần cổ dưới bông không có vết nhăn hay ngả màu. Ở các tiệm hoa, người bán hay luồn cuống qua ống nhỏ hoặc quấn dây mảnh để giữ thẳng, bạn có thể hỏi xem hoa được nhập từ lúc nào và đã nằm trong xô bao lâu.
Xử lý ngay khi mang về
Về đến nhà, đừng cắm vội. Làm lần lượt như sau:
- Rửa sạch bình bằng nước xà phòng, tráng kỹ, vì bình đã dùng là nguồn vi khuẩn lớn nhất.
- Cắt vát đầu cuống bằng dao hoặc kéo sắc, bỏ đi phần dập, cắt thêm đoạn ngắn nếu cuống có màu nâu.
- Đổ nước nông, chỉ ngập phần thấp của cuống, không để nước chạm lên quá cao.
- Bỏ hết giấy gói, dây buộc, không để gì ngập trong bình ngoài cuống hoa.
Cách đổ nước nông nghe ngược đời nhưng lại là mẹo quan trọng nhất với đồng tiền: ít phần cuống ngâm nước thì ít phần bị thối.
Chăm bình và cứu bông đã gục
Sau đó, chăm bình theo dấu hiệu: thấy nước hơi đục hay đầu cuống bắt đầu nhớt thì thay nước, rửa bình, cắt lại một chút đầu cuống. Đặt bình nơi mát, có ánh sáng tán xạ, tránh nắng gắt, gió quạt và tránh để cạnh đĩa trái cây chín. Nếu một bông đã gục, cắt lại cuống, quấn bông và cuống trong một tờ giấy báo cho thẳng, đặt đứng trong nước sạch ở chỗ mát một thời gian. Bông mới gục thường hồi lại. Bông gục lâu, cổ đã nhăn khô thì khó cứu, nên tách riêng để không kéo cả bình xuống theo.
Trồng hoa đồng tiền trong chậu
Chọn cây, chậu và đất
Về cách trồng, nên mua cây con hoặc chậu đã có nụ, lá xanh đều, gốc chắc, không có lá vàng úa ở sát đất. Chậu cần lỗ thoát nước rộng, không nên dùng chậu quá to so với bộ rễ, vì đất dư sẽ giữ ẩm lâu và dễ úng. Đất trồng phải tơi xốp, thoát nước tốt, nên trộn đất với xơ dừa, trấu hun hoặc phân hữu cơ hoai mục. Lúc đặt cây, giữ phần cổ rễ, chỗ các lá mọc ra, ngang hoặc hơi cao hơn mặt đất. Vùi gốc quá sâu là lỗi khiến nhiều chậu thối dần mà người trồng không hiểu vì sao.
Ánh sáng và vị trí đặt
Đồng tiền là cây ưa sáng. Không có đủ nắng, cây vẫn xanh lá nhưng ra ít nụ, cuống hoa dài và yếu, bông nhỏ. Chỗ lý tưởng là ban công hoặc bậu cửa nhận nắng buổi sáng, buổi trưa có chút che chắn khi trời gắt. Để chậu trong nhà thì chỉ nên coi là chưng tạm khi cây đang nở, sau đó đưa ra chỗ sáng. Vị trí cũng cần thông gió, vì chỗ bí, ẩm lâu là môi trường của nấm hại lá.
Tưới theo dấu hiệu
Hãy tưới khi mặt đất khô, ấn ngón tay xuống thấy lớp dưới cũng bắt đầu se lại. Tưới vào đất quanh gốc, tránh tưới lên tâm cây và lên lá, nhất là vào chiều tối, vì nước đọng ở giữa hoa thị là đường ngắn nhất dẫn tới thối gốc. Đĩa lót chậu nên đổ nước thừa ngay sau khi tưới. Khi lá hơi rũ lúc nắng trưa nhưng chiều mát tươi lại là cây chỉ đang tự điều hòa, chưa chắc đã thiếu nước. Bạn cũng có thể tham khảo thêm thông tin về hoa cúc, bài viết về hoa anh đào và bài viết về hoa cúc trắng để có cái nhìn đầy đủ hơn.
Chăm chậu hoa đồng tiền ra hoa đều và xử lý sự cố
Ngắt hoa tàn, tỉa lá già
Một chậu đồng tiền có thể ra hoa nối tiếp nhau nếu được ngắt hoa tàn đúng cách. Khi bông bắt đầu héo, cắt cuống sát gốc, đừng chỉ ngắt phần bông rồi để lại cuống trơ, vì đoạn cuống còn sót sẽ thối và lây xuống tâm. Lá già vàng ở vòng ngoài cũng nên tỉa bỏ cho gốc thoáng. Bón phân hữu cơ hoặc phân cân đối ở mức nhẹ, đều đặn khi cây đang ra nụ. Bón nhiều đạm quá, cây sẽ ra lá um tùm mà hoa thưa.
Khác biệt theo vùng
Ở miền Bắc, đồng tiền thường đẹp nhất vào mùa thu, đông và xuân, còn giữa hè nóng ẩm cây hay chững lại, dễ thối gốc, lúc đó nên giảm tưới và để chỗ thoáng mát hơn. Ở miền Nam nắng nóng gần như quanh năm, cây cần nắng sáng nhưng phải tránh nắng gắt buổi trưa, mùa mưa thì cần mái che hoặc kê chậu lên cao để tránh úng. Vùng cao khí hậu mát như Đà Lạt là điều kiện cây thích nhất, vì thế hoa ở đó cuống dài và bông to hơn hẳn.
Bảng dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Gốc nhũn, lá ngoài rũ dù đất ẩm | Thối gốc do úng, trồng sâu, tưới vào tâm | Ngưng tưới, đào lên kiểm tra rễ, cắt bỏ phần thối, trồng lại đất khô thoáng |
| Lá có lớp bột trắng | Bệnh phấn trắng do bí gió, ẩm | Tỉa lá bệnh, đưa chậu ra chỗ thoáng, không tưới lên lá |
| Lá vàng, mặt dưới có chấm li ti, tơ mảnh | Nhện đỏ khi trời khô nóng | Xịt rửa mặt dưới lá bằng nước sạch, tỉa lá nặng |
| Nụ méo, cánh có vệt bạc | Bọ trĩ chích hút | Ngắt nụ hỏng, kiểm tra cây thường xuyên |
| Cây xanh tốt nhưng không ra nụ | Thiếu nắng hoặc thừa đạm | Chuyển chỗ sáng hơn, bớt phân đạm |
Thối gốc là bệnh đáng sợ nhất, vì khi lá ngoài đã rũ thì phần lớn rễ đã hỏng. Kiểm tra cổ rễ thường xuyên, thấy chỗ thâm màu, mềm là xử lý ngay tại Quang Cảnh Xanh.
Kết lại
Phần lớn những thất vọng với hoa đồng tiền đến từ một nguyên lý: cây và cành đều ghét nước đọng lâu. Với hoa cắt cành, đó là nước nông, bình sạch, cắt lại cuống khi cần. Với chậu trồng, đó là đất thoát nước, cổ rễ không bị vùi, tưới vào đất chứ không tưới vào tâm, và đủ nắng. Làm đúng mấy điều này, bạn sẽ thấy đồng tiền không khó chiều như tiếng đồn, và những bông tròn rực rỡ ấy có thể đứng thẳng trong bình hay nở nối nhau ngoài ban công lâu hơn nhiều so với lần đầu bạn thử.
