Cây trồng quán cafe thường chết vì một lý do rất đơn giản: chủ quán mua một lượt mười chậu cùng loại rồi rải đều khắp mặt bằng. Chậu cạnh cửa kính lên lá mới, chậu trong góc máy lạnh vàng lá rồi rụng sạch sau ba tuần. Trong cùng một quán, hai vị trí cách nhau bốn mét có thể chênh nhau về điều kiện sống hơn cả hai căn nhà khác nhau.
Cây trồng quán cafe phải chia theo ba vùng, không dùng một danh sách chung
Hãy đi một vòng quán vào khoảng giữa trưa và ghi lại chỗ nào có nắng rọi tới sàn, chỗ nào chỉ sống bằng đèn trần. Ba vùng dưới đây khác nhau cả về ánh sáng, độ ẩm và luồng gió, nên gần như không loài nào sống tốt ở cả ba.
Vùng trong nhà, máy lạnh và thiếu sáng
Đây là vùng khó nhất mà lại là vùng chủ quán muốn đặt cây nhiều nhất, vì khách ngồi lâu ở đó. Đèn trần dù sáng mắt vẫn gần như không đủ cho cây quang hợp. Nếu miệng gió lạnh thổi thẳng vào tán, rìa lá sẽ khô giòn rồi cháy nâu trong vài tuần.
Cây ở đây phải chịu bóng thật và chịu được đất khô lâu. Nhóm chắc ăn là trầu bà, kim tiền, lưỡi hổ, vạn niên thanh và lan ý. Đừng đặt dương xỉ hay sen đá ở đây dù chúng đang bán rất chạy: một loài cần ẩm cao, một loài cần nắng trực tiếp. Bên cạnh đó, đừng bỏ qua các bài viết về thiết kế sân vườn nhà phố và sàn gỗ ngoài trời sân vườn để hiểu rõ hơn.
Vùng cạnh cửa kính, sáng gián tiếp
Đây là vùng dễ nhất của quán, nhiều sáng gián tiếp mà không bị nắng đốt. Hãy dành những chậu to làm điểm nhấn cho vùng này chứ đừng nhét vào góc tối. Nhóm dùng tốt: kim ngân, cau vàng, thiết mộc lan, trầu bà lá xẻ, ngũ gia bì.
Cái bẫy nằm ở mặt kính hướng tây. Buổi chiều nắng xuyên qua kính mà không có gió làm mát, lá áp vào kính sẽ cháy thành vệt trắng; kéo chậu lùi vào khoảng một mét là xử lý được. Bàng Singapore đẹp nhưng rất hay rụng lá mỗi lần bị xê dịch, chỉ nên chọn nếu bạn không định di chuyển nó nữa.
Vùng ngoài trời nắng gắt
Sân trước, lối vào và khu bàn ngoài hiên nhận nắng trực tiếp nhiều giờ, mưa xối thẳng vào chậu, chậu nhỏ có thể khô cạn trong một ngày. Cây ở đây phải chịu được khoảng khô giữa hai lần tưới. Hoa giấy, trúc quân tử, cây bàng lá nhỏ trồng chậu lớn, dừa cạn cho mảng thấp đều sống được.
Điều kiện tiên quyết của vùng này không phải loài cây mà là cái chậu. Chậu phải có lỗ thoát nước thông và kê cao khỏi sàn, vì một trận mưa lớn đủ làm úng rễ trong hai ngày. Đĩa lót đọng nước dưới chậu ngoài trời là chỗ muỗi sinh sản ngay cạnh bàn khách.
Tiêu chí chọn cây của quán khác hẳn nhà ở
Ở nhà, cây rụng vài lá thì quét. Trong quán, một cánh hoa rơi vào ly nước là một lời xin lỗi và một ly làm lại. Bộ tiêu chí cho cây trồng quán cafe vì vậy thiên về vận hành hơn thẩm mỹ.
Không rụng lá hoa vào bàn và ly nước
Ưu tiên cây lá dày, rụng ít và rụng gọn, thay vì cây có hoa rơi liên tục hoặc lá kim nhỏ bay theo gió. Cây cho quả nhỏ như trứng cá thì tuyệt đối không trồng trên khu bàn ghế: quả rụng bị nghiền dưới chân khách để lại vệt khó rửa, lại dụ ruồi và kiến.
Không thu hút ong, muỗi, kiến
Cây có hoa thơm nồng như hoa lài, nguyệt quế dễ hút ong và bướm vào giờ trưa, không phù hợp khi khách ngồi ăn uống ngay bên dưới. Muỗi thì không đến từ cây mà đến từ nước đọng: đĩa lót, hố trồng trũng, giá thể luôn sũng. Kiến bò lên cây gần như luôn là dấu hiệu có rệp sáp, nên thấy kiến là kiểm tra mặt dưới lá ngay.
Chịu được khách chạm và dễ mua lại đúng loại
Chậu ở mép lối đi và cạnh ghế sẽ bị chạm, bị dựa túi, và sớm muộn có người gạt tàn thuốc vào giá thể. Chọn cây lá cứng, không nhựa dính, không gai ở tầm tay khách; phủ lớp sỏi trắng mặt chậu để nhân viên nhìn thấy và nhặt rác dễ. Quan trọng không kém: chỉ chọn loài phổ biến, luôn có ở chỗ bán cây, để khi một chậu chết bạn thay đúng loại đó chứ không phải làm lại cả cụm. Một nội dung khác bạn có thể quan tâm là cây trồng lối đi sân vườn.
Bảng cây trồng quán cafe theo từng vùng
| Tên cây | Vùng phù hợp | Mức sáng | Rụng lá | Thu hút côn trùng | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|---|
| Trầu bà | Trong nhà máy lạnh | Bóng đến sáng gián tiếp | Rất ít | Không đáng kể | Nhựa gây kích ứng nếu ăn phải |
| Kim tiền | Trong nhà máy lạnh | Bóng bán phần | Ít | Không đáng kể | Chịu khô tốt, sợ úng hơn sợ khát |
| Lưỡi hổ | Trong nhà, cả gần kính | Chịu thiếu sáng | Không | Không | Lá cứng, chịu được khách chạm |
| Lan ý | Trong nhà máy lạnh | Bóng bán phần | Ít | Không đáng kể | Rũ lá khi khát nên dễ nhận biết |
| Kim ngân | Cạnh cửa kính | Sáng gián tiếp | Ít | Không đáng kể | Dễ mua lại cùng cỡ, có dáng sẵn |
| Cau vàng | Cạnh cửa kính | Sáng gián tiếp nhiều | Lá già rụng theo bẹ | Không đáng kể | Cắt bẹ già định kỳ cho gọn |
| Thiết mộc lan | Cạnh cửa kính | Sáng gián tiếp | Ít | Hoa rất thơm nồng khi ra | Bền, phù hợp chậu lớn điểm nhấn |
| Ngũ gia bì | Cạnh kính, hiên có mái | Sáng gián tiếp | Trung bình | Không đáng kể | Dễ nhân, dễ thay thế |
| Trúc quân tử | Ngoài trời | Nắng trực tiếp | Lá nhỏ rụng lai rai | Không đáng kể | Làm bình phong che, cần quét thường |
| Hoa giấy | Ngoài trời | Nắng trực tiếp | Nhiều, lá bắc bay | Ít | Có gai, đặt xa bàn và tầm tay khách |
Đọc bảng theo cột vùng trước, rồi mới xét tới thẩm mỹ. Nếu loài bạn thích không nằm trong vùng đang cần, hãy đổi loài chứ đừng đổi chỗ đặt theo ý mình. Cột rụng lá quyết định cây đó được đứng gần bàn hay chỉ nên làm mảng ở rìa quán.
Nhóm nên tránh và mấy điểm an toàn
Tránh cây rụng hoa quả nhiều trên khu bàn, cây có gai nơi khách qua lại, cây có nhựa dính bám vào áo khách, và cả cây quá hiếm. Cây hiếm nghe hay nhưng khi chết thì không mua lại được đúng loại, mà một chậu héo giữa quán là thứ khách nhìn thấy trước cả menu.
Nhiều cây nội thất phổ biến thuộc nhóm có nhựa gây kích ứng nếu ăn phải, nên nếu quán đón nhiều trẻ nhỏ hãy hỏi rõ độc tính trước khi mua và đặt chậu ngoài tầm tay trẻ; có sự cố ăn phải thì liên hệ cơ sở y tế. Với chậu treo hay bồn đặt trên ban công, sân thượng, phải kiểm tra tải trọng và chống thấm trước, vì đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều.
Công chăm cho cây trồng quán cafe khi nhân viên không phải người làm vườn
Quán cần cây bền hơn cây đẹp, vì người chăm là bạn pha chế đang có mười ly chờ làm. Giao việc tưới cho một người cố định mỗi ca và dán một tờ lịch nhỏ sau quầy, ghi ngày tưới thực tế. Cách kiểm tra duy nhất cần dạy: chọc ngón tay xuống đất chừng hai đốt, còn ẩm mát thì chưa tưới.
Ba việc phải cấm ngay từ đầu vì chúng giết cây nhanh nhất: đổ đá vụn, cà phê thừa hay trà dư vào chậu; tưới thêm khi thấy mặt đất sạm mà chưa kiểm tra bên dưới; và bón phân cho chậu đang có dấu hiệu úng. Nên luân phiên đưa chậu ở vùng máy lạnh ra chỗ sáng vài tuần một lần, cây sẽ giữ lá lâu hơn nhiều.
Vài câu hỏi hay gặp
Bao lâu nên thay cây một lần? Không có mốc cố định; thay khi cây trụi gốc hoặc mất dáng, và giữ sẵn một hai chậu dự phòng cùng loại để đảo vào.
Đèn quán có nuôi được cây không? Đèn chiếu sáng thông thường là để nhìn, không đủ cho cây, nên vùng trong nhà vẫn phải dùng cây chịu bóng.
Cây giả có ổn không? Ổn cho góc thật tối và ngoài tầm chạm, nhưng cây giả ngoài trời bạc màu nhanh và bám bụi thấy rõ.
Kết luận
Chọn cây trồng quán cafe là bài toán ghép cây với vị trí, chứ không phải chọn loài mình thích rồi tìm chỗ nhét vào. Chia mặt bằng thành vùng máy lạnh thiếu sáng, vùng cạnh kính sáng gián tiếp và vùng ngoài trời nắng, rồi lấy đúng nhóm cây của từng vùng trong bảng trên khám phá thêm tại chăm sóc cây cảnh.
Thêm hai điều kiện riêng của quán là ít công chăm và dễ mua lại cùng loại, thì cây trồng quán cafe sẽ đứng yên ở đó nhiều năm. Và bạn không phải giải thích với khách vì sao góc đẹp nhất quán đang có một chậu héo.
