Cây trồng hàng rào che chắn hay được chọn theo cảm giác “cây này cao, chắc kín”, rồi hai năm sau chủ nhà vẫn thấy người bên kia đi lại và vẫn phải kéo rèm cả ngày. Vấn đề gần như luôn nằm ở hai chỗ: chưa xác định rõ mình cần che cái gì và che ở độ cao nào, rồi chọn cây cao mà phần dưới trơ cành. Bài này đi theo đúng thứ tự cần làm: đo trước, chọn cây sau.
Cây trồng hàng rào che chắn: che cái gì, che ở độ cao nào
Trước khi ra vườn ươm, hãy đứng đúng vào chỗ bạn thấy bị nhìn thấy và xác định hướng nhìn cần cắt. Ba tình huống dưới đây đều là “che chắn”, nhưng chiều cao và độ dày cần thiết lệch nhau rất xa. Chọn nhóm cây theo tình huống sai thì cây vẫn sống, chỉ có điều bạn vẫn phải kéo rèm.
Che tầm nhìn từ nhà đối diện
Đây là nhu cầu phổ biến nhất và cũng khắt khe nhất. Người đi ngoài đường hoặc ngồi trong nhà đối diện nhìn sang ở tầm mắt, nghĩa là khoảng 1,5–1,7 m so với mặt sân. Hàng cây phải kín liên tục trong khoảng đó, và kín cả phần dưới nữa.
Vì sao phần dưới quan trọng: khi bạn ngồi ở sân, mắt bạn hạ xuống còn khoảng 1 m, và mọi khe hở dưới chân hàng rào thành đường nhìn xuyên qua. Chiều cao cây cần đạt ở tình huống này thường là 2–2,5 m, dày khoảng 60–80 cm.
Che ban công hoặc cửa sổ tầng trên
Nếu chỗ bị nhìn vào là ban công tầng hai, một hàng cây bụi cao 2 m không giải quyết được gì. Bạn cần cây đạt 4–6 m, và phần tán phải nằm đúng ở dải độ cao của ban công chứ không phải cao vượt hẳn lên trên.
Bù lại, ở tình huống này phần gốc không cần kín, nên nhóm cây thân cao tỏa tán trên lại dùng được. Nhớ tính cả khoảng cách trồng so với mép nhà: tán cây sát tường quá thì ẩm và bí, dễ nấm và mối.
Che khu phụ trong sân
Khu phơi phóng, chỗ đặt máy nước nóng, thùng rác hay bồn cây tập kết đất chỉ cần một vách che cao 1,5–2 m nhưng phải rất dày và kín. Ở khoảng cách gần vài mét, mắt nhìn thấy khe hở dễ hơn nhiều so với nhìn từ ngoài đường. Nhóm cây bụi rậm trồng dày, thậm chí trồng hai hàng lệch nhau, phù hợp hơn là một hàng cây cao.
Yêu cầu khắt khe nhất: rậm kín từ gốc lên
Đây là điểm quyết định thành công hay thất bại của cây trồng hàng rào che chắn, và cũng là chỗ nhiều người phát hiện ra quá muộn. Một hàng cây có thể cao đúng như mong đợi mà vẫn không che được gì.
Sai lầm thường gặp: cây cao nhưng chân trơ
Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về cây trồng chậu ngoài trời chịu nắng cũng như giá thể trồng cây trong nhà trong các bài viết liên quan.
Rất nhiều loài được bán làm hàng rào có kiểu sinh trưởng vươn ngọn: cành lá tập trung ở phần trên, còn từ mặt đất lên khoảng một mét chỉ còn thân và cành trơ. Trúc quân tử, tre bụi và hoa giấy đều thuộc kiểu này.
Hiện tượng này còn nặng thêm theo thời gian. Cành thấp bị tán trên che nắng, thiếu nắng trực tiếp thì rụng lá rồi khô dần, nên hàng rào càng lâu càng hở chân. Cắt ngọn không cứu được phần đã trụi, vì cây gần như không bật lại chồi ở đoạn thân đã già.
Cách khắc phục: trồng hai tầng cây
Giải pháp thực tế nhất là ghép hai nhóm cây thay vì tìm một loài làm hết mọi việc. Tầng sau là cây cao để đạt chiều cao cần thiết; tầng trước là cây bụi thấp 0,8–1,2 m, trồng dày, chuyên lấp phần chân hàng rào.
Hai tầng nên đặt lệch nhau khoảng 40–60 cm để tầng trước còn đủ nắng, nếu không nó cũng thưa dần rồi hở. Cách này tốn diện tích hơn một hàng đơn, nhưng đó là cái giá để có một vách kín thật.
Nhìn vào thân cây trước khi mua
Ở vườn cây, đừng chỉ nhìn tán. Gạt lá phía dưới ra và xem có cành lá bám từ sát bầu đất lên hay không — cây đã trơ chân lúc mua thì trồng xuống cũng không tự kín lại. Cây có nhiều nhánh mọc từ gần gốc luôn là lựa chọn tốt hơn cây một thân đẹp dáng.
Bảng cây trồng hàng rào che chắn theo chiều cao và độ kín
| Tên cây | Chiều cao đạt được | Kín từ gốc | Tốc độ lớn | Tần suất tỉa | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|---|
| Mai vạn phúc | 0,5–1,2 m | Có | Trung bình | 1–2 tháng/lần | Ưa nắng, dùng làm tầng trước lấp chân |
| Chè tàu | 0,5–1,5 m | Có | Trung bình | 1–2 tháng/lần | Chịu cắt phẳng tốt, chỉ đủ che khi ngồi thấp |
| Cô tòng | 0,8–1,5 m | Có | Trung bình | 2–3 tháng/lần | Cần nắng mới lên màu và dày lá |
| Chuỗi ngọc | 0,5–2 m | Có nếu tỉa từ nhỏ | Nhanh | 1–2 tháng/lần | Quả nhỏ không dùng để ăn, nhà có trẻ nhỏ nên biết |
| Hồng lộc | 1–3 m | Khá kín khi tỉa đều | Trung bình | 2–3 tháng/lần | Lá non đỏ đẹp, bỏ tỉa là hở chân |
| Dâm bụt | 1,5–3 m | Trung bình, dễ hở chân | Nhanh | 1–2 tháng/lần | Dễ trồng, đổi lại tỉa nhiều |
| Nguyệt quế | 2–3 m | Kín thân giữa, gốc dễ trống | Trung bình | 2–3 tháng/lần | Hoa thơm, hay bị rệp và sâu ăn lá |
| Cau vàng | 2–4 m | Khá kín nếu trồng bụi dày | Trung bình | Cắt bẹ già vài lần/năm | Bụi lan rộng dần, cần chừa chỗ |
| Trúc quân tử | 2–4 m | Không, phần sát đất là thân | Nhanh | 2–3 lần/năm | Phải có tầng bụi phía trước mới kín |
| Tre bụi | 3–6 m | Không kín sát đất | Nhanh | Tỉa cây già hằng năm | Thân ngầm lan, nên chặn bằng rãnh hoặc tấm chắn |
Đọc bảng theo cột “kín từ gốc” trước, rồi mới tới cột chiều cao. Nếu chỗ cần che nằm ở tầm mắt người, hãy ghép một dòng có chữ “Có” ở tầng trước với một dòng cao hơn ở tầng sau. Cột tần suất tỉa là chi phí công thật của hàng rào về sau, nên cân nhắc trước khi chọn nhóm lớn nhanh.
Nhóm nên tránh khi mục đích là che chắn
Tránh cây thân gỗ lớn trồng dày thành hàng sát tường rào: rễ khỏe của chúng đủ sức đẩy nứt móng tường và nền lối đi sau vài năm. Cây có gai như hoa giấy hoặc nhóm lá gai nhọn không nên đặt sát lối đi và chỗ trẻ chơi. Trúc đào thường được trồng làm hàng rào nhưng thuộc nhóm độc, nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi nên chọn cây khác; luôn kiểm tra độc tính trước khi mua và liên hệ cơ sở y tế nếu có sự cố ăn phải.
Thời gian chờ và cách che tạm trong lúc cây lớn
Nói thẳng: không có cây trồng hàng rào che chắn nào kín trong vài tháng. Với cây bụi mua ở cỡ chậu phổ thông, thời gian để hàng rào giao tán và kín thật thường là hai đến ba năm, nhóm lớn chậm còn lâu hơn.
Rút ngắn bằng cây leo phủ nhanh
Cách làm thực tế là dựng một khung lưới hoặc giàn nhẹ ở đúng vị trí cần che, cho cây leo phủ trong khi hàng cây chính lớn dần. Cúc tần Ấn Độ, cát đằng và sử quân tử đều phủ nhanh và cho mảng lá dày.
Đây là lớp che tạm nên hãy tính trước cách tháo. Giàn phải neo chắc vì mảng lá ướt sau mưa nặng hơn nhiều so với lúc khô, và cây leo bám lên tường thật thì sau này gỡ rất mất công. Bên cạnh đó, bài viết về thiết kế cảnh quan nhà hàng cũng có thể hữu ích cho bạn.
Ranh giới với nhà lân cận
Trồng lùi hẳn vào trong phần đất của mình, đừng trồng ngay trên mép ranh. Cây lớn lên sẽ tỏa tán và đổ rễ sang bên cạnh, và phần cành lấn sang nhà người ta là chuyện dễ gây căng thẳng nhất giữa hai nhà. Hàng rào cao cũng có thể chắn nắng sân bên cạnh, nên nói trước với láng giềng thì tốt hơn là để họ tự phát hiện cùng quangcanhxanh.
Kết luận
Việc quyết định kết quả không phải là danh sách loài, mà là hai câu hỏi ở đầu bài: che ở độ cao nào, và cây có kín từ gốc lên hay không. Trả lời được hai câu đó thì việc chọn cây trồng hàng rào che chắn trở nên đơn giản, thường là ghép một tầng bụi thấp với một tầng cao phía sau. Còn lại là kiên nhẫn chờ vài năm và tỉa đều tay. Một loài cây đúng chuẩn sách vở mà không sống được ở điều kiện nắng, đất và nước của chỗ bạn định trồng thì không che được gì cả.
