Sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam là kiểu vườn duy nhất trong nhóm các phong cách phổ biến mà bạn không phải chống lại khí hậu để giữ cây sống. Cây của nó vốn đã mọc ngoài bờ rào, vật liệu thì chỗ nào bán vật liệu xây dựng cũng có. Cái khó nằm ở chỗ khác: rất dễ làm thành một sân quê giả tạo, kiểu đạo cụ chụp ảnh, đặt vài cái chum rồi hết. Bài này nói cách chọn đúng vài yếu tố để cái sân dùng được thật.
Sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam hợp khí hậu tới mức nào
Đây là lợi thế lớn nhất và cũng là lý do đáng làm nhất. Phong cách Nhật cần cây lá kim và rêu chịu mát, phong cách Địa Trung Hải cần khô ráo và nắng dài, cả hai đều phải gồng lên trong mùa mưa miền Nam. Bảng cây đồng quê thì ngược lại: tre, chuối, khế, ổi, chanh, các loại rau thơm đều là cây đã sống ở đây hàng trăm năm mà không cần ai nghĩ hộ.
Vật liệu của sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam luôn có sẵn
Gạch nung, gạch bông, gốm thô, tre, gỗ, chum vại đều là hàng dễ tìm và sửa được cục bộ. Một viên gạch bông vỡ thì thay một viên, không phải bóc cả mảng như sàn gỗ ngoài trời ghép khít. Chi phí vì thế trải ra được: làm mảng sân trước, năm sau làm giàn, không nhất thiết dồn một lần.
Cây quen thì bệnh cũng quen
Cây bản địa hợp khí hậu không có nghĩa là không bệnh, nhưng vấn đề của chúng là những vấn đề phổ thông. Chuối bị đứt lá do gió, ổi có ruồi vàng đục quả, chanh có rệp và sâu vẽ lá. Đây là những thứ ai làm vườn quanh bạn cũng biết cách xử lý, và phần lớn xử lý được bằng biện pháp cơ học: cắt bỏ phần nặng, bọc quả, xịt nước mạnh, tỉa cho thông tán cây. Nếu buộc phải dùng thuốc thì đọc và làm đúng hướng dẫn trên nhãn, có bảo hộ, không phun khi trẻ nhỏ hay thú nuôi ở gần, và không phun lên cây ăn được sát ngày thu hoạch. Ngoài nội dung này, bạn có thể xem thêm chậu xi măng trồng cây ngoài trời và thiết kế sân vườn biệt thự vườn để có thêm thông tin tham khảo.
Đặc trưng nhận diện của sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam
Điểm khác biệt dễ thấy nhất là bố cục không đối xứng. Vườn đồng quê không có trục trung tâm, không có hai chậu giống nhau kê hai bên cửa. Nó lớn dần theo nhu cầu: chỗ này trồng thêm cây chanh vì hay nấu ăn, góc kia để trống vì cần phơi. Một phần vườn được phép để tự nhiên, cỏ mọc lẫn, hoa tự rụng hạt rồi lên chỗ khác.
Bảng cây gợi ý
| Cây | Vai trò | Sáng và nước | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tre, tre cảnh | Hàng rào sống, che tầm nhìn | Nắng nhiều đến bóng nhẹ, ẩm đều | Nhiều loại lan bằng thân ngầm, nên trồng trong bồn có vành ngăn |
| Chuối | Tạo khối lá lớn, che góc tường | Nắng trực tiếp, ưa nước | Lá rách theo gió, cần dọn thường; cần chỗ rộng |
| Khế, ổi, chanh | Cây ăn trái vừa tầm sân nhỏ | Nắng nửa ngày trở lên | Tỉa hằng năm để giữ thấp; quả rụng thu hút ruồi |
| Đu đủ | Cho quả nhanh, chiếm ít đất | Nắng nhiều, đất thoát nước tốt | Thân yếu, dễ đổ khi gió lớn |
| Hoa giấy, thiên lý, mướp | Leo giàn, che nắng chiều | Càng nắng càng nhiều hoa | Giàn phải chắc; thiên lý và mướp cho phần ăn được |
| Bông trang, mười giờ | Hoa dân dã viền lối đi | Nắng, chịu khô khá tốt | Ít công chăm, cắt gọn theo mùa |
| Rau thơm: tía tô, húng, sả, lá lốt | Vườn dùng hằng ngày | Bóng bán phần là đủ | Trồng gần bếp để thật sự dùng tới |
Bảng này là gợi ý theo vai trò, không phải danh sách phải mua đủ. Một sân bốn mươi mét vuông chọn năm sáu loại là đã chật; nhồi thêm chỉ khiến cây tranh sáng rồi cây yếu chết dần. Cứ nhìn thực tế nhà mình có mấy giờ nắng, hướng nào, rồi chọn từ bảng xuống, đừng chọn từ ảnh trên mạng ngược lên.
Vật liệu và điểm nhấn
Vật liệu chủ đạo gồm gạch nung xây bồn và lối đi, gạch bông lát mảng sân hoặc mặt bàn, gốm thô làm chậu, tre và gỗ làm giàn với hàng rào. Điểm nhấn thì chỉ nên có một: một chum nước, một cái giếng cũ giữ lại, hoặc một bể nước nhỏ. Hai ba điểm nhấn cùng lúc là lúc cái sân bắt đầu giống phim trường.
Chum, lu, bể nước và chuyện muỗi
Nước đứng trong chum lu là ổ muỗi, không có ngoại lệ. Đã đặt chum thì phải chọn một trong ba cách: thả cá bảy màu, đậy nắp kín, hoặc gắn bơm nhỏ cho nước chảy. Bể và chum sâu ở nhà có trẻ nhỏ cần nắp che chắc chắn và người để mắt, vì nước nông vẫn đủ gây tai nạn. Nếu đặt trên ban công hay sân thượng thì phải tính tải trọng trước: một chum đầy nước nặng hơn nhiều so với cảm giác lúc nó còn rỗng.
Sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam là vườn để dùng
Đây là điểm phân biệt rõ nhất với các phong cách khác. Vườn Nhật, vườn tối giản, vườn tiểu cảnh khô đều là vườn để ngắm — bước vào là làm hỏng cấu trúc. Vườn đồng quê thì được thiết kế cho người đi lại, ngồi lâu, làm việc trong đó. Nếu làm xong mà không ai ra ngồi thì chưa đạt, dù ảnh chụp có đẹp.
Ba chỗ nên có
Chỗ thứ nhất là chỗ ngồi uống trà: một bộ bàn ghế thấp dưới giàn hoặc dưới bóng cây, đủ cho hai ba người, có mặt phẳng đặt được ấm. Chỗ thứ hai là khoảng sân trống lát cứng, dùng để phơi, để trẻ chạy, để kê thêm ghế khi có khách. Chỗ thứ ba là mấy mét vuông cây ăn được đặt gần bếp, vì rau thơm trồng ở góc xa thì không ai ra hái.
Cây ăn được và chuyện đất nước
Trồng để ăn thì cần biết đất và nước mình dùng là gì. Đất cũ trong sân nhà phố có thể lẫn vôi vữa và mảnh xây dựng, nên phần trồng rau đáng làm bồn riêng với giá thể trộn mới thay vì trồng thẳng xuống. Rau và quả trong vườn nhà vẫn phải rửa kỹ trước khi ăn như rau mua ngoài chợ. Bạn cũng có thể xem thêm bài viết liên quan tới cây để phòng khách hợp phong thủy.
Áp dụng vào nhà đô thị: chọn vài yếu tố, đừng làm cả bộ
Nguyên tắc gọn nhất là chọn ba yếu tố, không phải ba mươi. Ví dụ: một mảng gạch bông trước hiên, một chum nước có cá, một giàn hoa giấy che nắng chiều. Ba thứ đó đủ để nhận ra sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam, phần còn lại cứ để cây và cách dùng nói. Cố làm đủ giếng, cối đá, gàu, nong nia, mái lá trong bốn chục mét vuông là cách nhanh nhất để có một sân quê giả tạo.
Cây ăn trái: tính kích cỡ trưởng thành trước
Sai lầm hay gặp nhất là mua cây theo kích cỡ lúc bán. Mít và xoài trồng xuống đất tự nhiên sẽ thành cây lớn, rễ khỏe và tán rộng quá tầm sân nhà phố, sau vài năm phải cắt hạ tán liên tục. Cắt cành lớn trên cao là việc nên thuê người có chuyên môn và thiết bị, không tự leo trèo. Sân nhỏ thì chọn nhóm cây tầm thấp như khế, ổi, chanh, hoặc trồng chậu lớn để hạn chế cỡ cây.
Quả rụng, lá rụng và ai dọn
Cây ăn trái rụng quả chín, quả rụng thu hút ruồi và kiến, đó là phần không ai chụp ảnh. Đừng trồng cây có quả rụng ngay trên chỗ ngồi hay lối đi vì vỏ quả dập rất trơn. Nếu nhà không có ai dọn sân được vài lần mỗi tuần thì giảm số cây ăn trái xuống một cây và tăng nhóm hoa, rau.
Sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam không phù hợp với ai
Nhà chỉ có ban công hẹp hướng bắc thiếu nắng thì phần cây ăn trái coi như bỏ, còn lại chỉ giữ được vật liệu và rau thơm — lúc đó nên chọn phong cách khác. Người muốn vườn luôn gọn gàng như ảnh tạp chí cũng sẽ không thoải mái, vì tinh thần đồng quê là chấp nhận một chút lộn xộn tự nhiên. Bù lại, công bảo dưỡng ở đây thấp hơn vườn Nhật hay vườn tối giản: chủ yếu là dọn lá, tỉa gọn theo mùa, kiểm tra thoát nước ở bồn trước mùa mưa tại trang chủ.
Kết luận
Sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam có lợi thế mà không phong cách nào khác có được ở đây: cây sống được mà không cần chăm đặc biệt, vật liệu tìm được ngay, sai đâu sửa đó. Nhưng lợi thế đó chỉ thành vườn tốt khi bạn chọn cây theo điều kiện thật của chỗ đặt — số giờ nắng, hướng gió, chỗ nước thoát đi đâu — thay vì theo cây mình thích trong ảnh. Chọn ít yếu tố, làm cho tử tế, để một góc tự nhiên và ra ngồi ở đó thường xuyên. Vườn dùng được mỗi ngày mới là đích của phong cách này.
