Thiết kế sân vườn chung cư gần như chưa bao giờ là làm một khu vườn trên mặt đất. Cái người ta gọi là “sân vườn” ở căn hộ thực chất là ban công, logia, sân thượng riêng của căn áp mái, hoặc phần vườn chung của toà nhà mà cư dân chỉ được góp ý chứ không tự sửa. Phạm vi khác nhau thì bài toán khác nhau hoàn toàn: một chậu cây kê ở logia và một bồn đất trên sân thượng là hai mức độ rủi ro cách nhau rất xa. Bài này nói cho đúng phạm vi đó trước, rồi mới tới cây.
Thiết kế sân vườn chung cư gồm những phạm vi nào
Trước khi mua bất cứ thứ gì, hãy xác định mình đang đứng ở phạm vi nào. Sai bước này thì mọi tính toán về sau đều lệch, vì mỗi phạm vi có giới hạn kết cấu và giới hạn quyền quyết định riêng.
Bốn dạng không gian thường bị gọi chung là sân vườn
Ban công là phần đua ra ngoài mặt đứng, thường hẹp và chịu nắng gió trực tiếp, tải trọng cho phép thấp nhất trong cả bốn dạng. Logia thụt vào trong lòng nhà, có tường hai bên nên đỡ gió hơn nhưng cũng ít nắng hơn, và thường là chỗ đặt máy giặt, cục nóng điều hoà.
Sân thượng riêng của căn hộ tầng áp mái là nơi duy nhất có thể tính tới bồn cây, sàn gỗ, chỗ ngồi thật. Đây cũng là nơi làm sai thì hậu quả nặng nhất. Cuối cùng là khu vườn chung dưới sân toà nhà: đẹp hay không do chủ đầu tư và ban quản lý, cư dân không nên tự trồng thêm hay tự cắt tỉa.
Việc đầu tiên là hỏi ban quản lý, không phải chọn cây
Mọi thay đổi liên quan tới mặt ngoài toà nhà, khoan cắt vào sàn hoặc lan can, treo chậu ra ngoài lan can, lắp mái che, kéo đường nước — tất cả đều phải hỏi ban quản lý trước. Mỗi toà nhà có quy định riêng, tôi không thể nói thay quy định của nơi bạn ở.
Hãy hỏi bằng câu cụ thể: sàn ban công hay sân thượng của căn tôi chịu được tải bao nhiêu, có được khoan neo vào sàn không, có được đấu thêm đường cấp và thoát nước không, giờ nào được vận chuyển vật liệu bằng thang máy. Xin trả lời bằng văn bản nếu được. Việc thiết kế sân vườn chung cư mà bỏ bước này thường kết thúc bằng yêu cầu tháo bỏ toàn bộ.
Ba điều kiện kỹ thuật bắt buộc trước khi đổ một xẻng đất
Ba thứ dưới đây không phải khuyến nghị cho đẹp. Thiếu một trong ba, thứ hỏng không chỉ là khu vườn của bạn mà là trần nhà, tường và đồ đạc của căn hộ bên dưới.
Tải trọng sàn phải được kiểm tra trước
Đất khô nhẹ, còn đất đã ngậm nước sau một cơn mưa nặng hơn rất nhiều — người mới làm thường tính theo lúc mua đất về, không tính theo lúc trời mưa ba ngày liền. Cộng thêm chậu, nước trong chậu, đá, sàn gỗ, người đứng lên, con số vượt xa dự tính.
Vì vậy tải trọng phải do người có chuyên môn về kết cấu xem, dựa trên hồ sơ thật của toà nhà, không suy đoán bằng cảm giác “sàn bê tông chắc lắm”. Nguyên tắc an toàn khi chưa có ai kiểm tra: dùng chậu nhẹ, đặt sát mép tường trong thay vì dồn ra giữa hoặc ra sát lan can, và không xây bồn cố định.
Chống thấm làm xong trước khi đổ đất
Chống thấm phải là lớp nằm dưới cùng, làm và kiểm tra xong rồi mới tới đất và cây. Không có cách nào chống thấm cho một sân thượng đã đổ đầy đất mà không dỡ hết ra làm lại — đây là lý do phổ biến nhất khiến chi phí đội lên gấp mấy lần dự tính ban đầu.
Cách kiểm tra đơn giản trước khi phủ đất: bịt lỗ thoát, ngâm nước vài ngày, xuống nhà dưới xem trần có vệt ẩm hay không. Vị trí hay rò là chân tường, cổ ống thoát và các mối nối, nên phần này cần làm kỹ hơn phần giữa sàn. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về bồn cây xây sẵn sân vườn cũng như cây trồng chậu ngoài trời chịu nắng trong các bài viết liên quan.
Thoát nước không được đọng và không được xả sang nhà khác
Nước phải chảy đi được, và phải chảy vào đúng đường thoát của căn hộ mình. Tưới một chậu trên ban công mà nước nhỏ xuống ban công nhà dưới là chuyện gây xích mích nhiều nhất ở chung cư, chỉ sau tiếng ồn.
Với chậu, cách xử lý gọn nhất là có đĩa hứng và kê chậu cao hơn đĩa vài phân để đáy chậu không ngâm nước. Với sân thượng làm bồn, cần lớp thoát nước dưới đáy bồn, lưới chắn để đất không bít đường ống, và một lỗ thoát tràn phòng khi lỗ chính tắc. Nước đọng lâu ngày còn là nơi muỗi sinh sản.
Bảng giải pháp theo từng loại không gian
| Không gian | Điều kiện thật | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Ban công hướng tây, nam | Nắng gắt chiều, gió mạnh, tải trọng thấp | Chậu nhẹ đặt sát tường, giàn che nhẹ nếu được phép, cây chịu nắng | Bồn xây, chậu sứ lớn, treo chậu ra ngoài lan can |
| Ban công hướng đông, bắc | Nắng nhẹ buổi sáng hoặc gần như không nắng | Cây chịu bóng bán phần, ít chậu nhưng chọn cây khoẻ | Cây ra hoa cần nhiều nắng, rau ăn quả |
| Logia | Ít nắng, kém thông gió, có thiết bị máy móc | Cây lá chịu bóng, kệ nhiều tầng để tận dụng sáng ven ngoài | Đất giữ ẩm quá lâu, chậu không lỗ thoát |
| Sân thượng riêng | Nắng cả ngày, nhiệt sàn cao, tải trọng lớn hơn nhưng vẫn có hạn | Chống thấm và thoát nước trước, bồn nhẹ, cây chịu nắng gắt | Đổ đất dày toàn sàn, cây thân gỗ rễ khoẻ |
| Vườn chung toà nhà | Do ban quản lý vận hành | Góp ý qua ban quản lý, hội cư dân | Tự trồng thêm, tự cắt tỉa, tự đặt chậu ở lối đi |
Bảng trên chỉ là điểm khởi đầu để bạn nhận diện chỗ của mình. Hướng nhà và số giờ nắng thật cần tự đo bằng cách quan sát vài ngày, vì toà nhà bên cạnh có thể che mất nắng chiều hoàn toàn.
Chọn cây và chậu cho căn hộ
Nguyên tắc duy nhất đáng nhớ: chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây mình thích. Một cây đẹp mua về đặt sai hướng thì chết trong vài tuần, và đó là chuyện xảy ra với hầu hết người mới bắt đầu.
Theo hướng nắng
Chỗ có nắng trực tiếp nhiều giờ mỗi ngày phù hợp với nhóm cây chịu nắng như hoa giấy, xương rồng và các loại sen đá ở nơi có mái che mưa, dừa cạn, lá lốt, sả, húng quế. Nhóm này héo rất nhanh nếu để khô, nên cần tưới đều vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
Chỗ bóng bán phần hoặc gần như không nắng thì chọn nhóm cây lá: trầu bà, lưỡi hổ, ngọc ngân, dương xỉ, thiết mộc lan. Với những cây có nhựa gây kích ứng khi ăn phải, nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi nên kiểm tra độc tính trước khi mua và đặt ngoài tầm với; có sự cố thì liên hệ cơ sở y tế.
Chậu và giá thể
Chọn chậu nhẹ là quyết định vừa an toàn cho sàn vừa dễ xoay trở: chậu nhựa, composite, chậu vải thay cho chậu sứ và xi măng. Chậu bắt buộc phải có lỗ thoát nước, đây là nguyên nhân chết cây phổ biến nhất trong căn hộ. Bên cạnh đó, bài viết về thiết kế vườn treo tường cũng có thể hữu ích cho bạn.
Giá thể nên tơi thoáng, trộn thêm thành phần giữ ẩm vừa phải thay vì dùng đất vườn nguyên chất — đất vườn nén chặt trong chậu và nặng hơn. Tránh nhóm cây thân gỗ có rễ khoẻ như bàng, si, đề: rễ tìm khe nứt và làm hỏng lớp chống thấm.
Câu hỏi thường gặp
Trồng rau trên ban công được không? Được, nếu đủ nắng và dùng khay nông, chậu nhẹ; lưu ý nguồn đất và nước, rửa kỹ trước khi ăn.
Có nên lắp hệ tưới tự động? Chỉ hợp khi nhiều chậu và nhà thường vắng, và mọi đấu nối điện ngoài trời phải do người có chuyên môn làm, thiết bị đúng cấp chống nước và có chống giật.
Nhà chỉ có ban công hẹp thì đọc gì thêm? Bài riêng về vườn ban công chung cư đi sâu hơn vào cách bố trí kệ, chọn cây và tưới cho ban công tại quangcanhxanh.
Kết luận
Thiết kế sân vườn chung cư là bài toán kết cấu và nước trước, bài toán cây sau. Hỏi ban quản lý về phạm vi được phép, kiểm tra tải trọng, làm chống thấm rồi mới đổ đất, và bảo đảm nước có đường đi riêng. Làm đúng ba việc đó thì phần còn lại chỉ là chọn cây cho đúng hướng nắng và tưới đủ. Làm sai một trong ba, khu vườn nhỏ trên tầng cao có thể trở thành hoá đơn sửa trần cho căn hộ bên dưới.
