Đèn trang trí sân vườn là hạng mục dễ làm sai theo kiểu ngược thứ tự: người ta gắn đèn rọi cây cho đẹp trước, còn bậc thang xuống sân vẫn tối om. Kết quả là khu vườn lên ảnh khá nhưng đi ban đêm phải mò từng bước. Bài này đi theo đúng thứ tự nên làm, công năng trước rồi mới tới tạo cảnh, kèm phần an toàn điện hay bị bỏ qua nhất.
Đèn trang trí sân vườn phục vụ hai mục đích khác nhau
Chiếu sáng ngoài trời có hai việc khác nhau, và lẫn hai việc này là gốc của mọi sân vườn chiếu sáng sai. Việc thứ nhất là công năng: soi lối đi, bậc thang, cổng, chỗ đặt xe, để người đi không té. Việc thứ hai là tạo cảnh: làm nổi một gốc cây, một mảng tường, một mặt nước.
Thứ tự bắt buộc là công năng xong mới tính tạo cảnh. Đèn tạo cảnh không thay được đèn lối đi, vì nó chiếu lên chứ không chiếu xuống mặt bước chân. Một khu vườn đủ sáng ở chỗ cần đi thì kể cả chưa có đèn rọi cây vẫn dùng được bình thường.
Đèn trang trí sân vườn cho lối đi và bậc thang
Chỗ phải sáng đầu tiên là mọi điểm có thay đổi cao độ: bậc thang, gờ bó nền, mép hồ, chỗ lối đi đổi hướng. Người té ngoài sân gần như luôn té ở những điểm này. Cách làm là gắn đèn thấp chiếu xuống mặt bậc hoặc đèn âm ở thành bậc, không phải treo một đèn cao rọi cả khu. Bên cạnh đó, đừng bỏ qua các bài viết về thi công sân vườn trọn gói TPHCM và chậu composite ưu nhược điểm để hiểu rõ hơn.
Cổng cũng cần một điểm sáng ổn định để tra khóa và nhìn mặt khách, sân xe thì cần sáng đều vừa phải để thấy vật cản. Làm xong ba chỗ này là phần công năng coi như xong.
Đèn trang trí sân vườn dùng để tạo cảnh
Sau khi đi lại đã an toàn mới tới phần đẹp, và ở đây ít mà đúng chỗ hơn nhiều mà dàn trải. Kiểu hiệu quả nhất là đặt đèn dưới gốc rọi ngược lên, cho ánh sáng đi theo thân rồi tán ra ở tán cây; cây có dáng thân rõ sẽ nổi hẳn lên vào buổi tối, còn cây tán dày và thấp thì ít ăn hình hơn.
Rọi mặt tường là lựa chọn thứ hai, đặt đèn sát chân tường chiếu xiên lên để lộ vân đá hoặc mảng cây leo. Đèn dưới nước chỉ nên tính khi hồ đã có hệ lọc chạy, vì nước đục thì đèn chỉ làm rõ chỗ đục. Loại này phải là thiết bị chuyên dùng ngâm nước.
Các loại đèn trang trí sân vườn theo vị trí lắp
Chọn đèn theo vị trí lắp, không chọn theo mẫu nhìn thích trên ảnh. Một khu vườn thường cần ba đến bốn loại khác nhau, mỗi loại làm một việc.
Đèn cắm đất và đèn âm sàn
Đèn cắm đất có chân xiên cắm xuống đất, hướng chiếu điều chỉnh được, phù hợp rọi cây và bụi lớn; chân đèn dễ bị xô lệch khi làm cỏ nên vài tháng phải chỉnh lại hướng. Đèn âm sàn gọn và không vướng chân, nhưng đòi hỏi cao nhất về chống nước: hố đèn đọng nước là hỏng đèn, nên cần lớp sỏi thoát dưới đáy và tránh chỗ trũng gom nước mưa.
Đèn trụ lối đi, đèn gắn tường, đèn dây
Đèn trụ là trụ thấp có mũ che, ánh sáng đi xuống thành vòng trên mặt lối đi, đặt so le hai bên chứ không dày như đèn đường. Đèn gắn tường tận dụng mặt tường sẵn có, hợp với hành lang hông nhà và sân hẹp. Đèn dây dùng cho giàn và hàng cây, chọn loại ghi rõ dùng ngoài trời và ưu tiên LED vì ít nóng, ít tốn điện.
Đèn năng lượng mặt trời
Đèn năng lượng mặt trời là phương án cho chỗ không thể đi dây điện tới, ví dụ cuối vườn hoặc một góc rời. Đổi lại, độ sáng phụ thuộc số giờ nắng ban ngày; mùa mưa liên tục thì đèn yếu và tắt sớm. Vì vậy đừng dùng nó làm đèn chính cho bậc thang.
| Loại đèn | Mục đích chính | Vị trí phù hợp | Điểm cần chốt |
|---|---|---|---|
| Đèn cắm đất rọi cây | Tạo cảnh | Gốc cây có dáng thân rõ, bụi lớn | Chỉnh lại hướng chiếu định kỳ |
| Đèn âm sàn | Cả hai | Lối đi, chân tường, mặt sân | Thoát nước hố đèn, chống nước cao |
| Đèn trụ lối đi | Công năng | Lối đi dài, viền bồn cây | Mũ che để không chói mắt |
| Đèn gắn tường | Cả hai | Sân hẹp, hành lang hông, cổng | Lắp thấp hơn tầm mắt |
| Đèn dây | Tạo cảnh | Giàn, pergola, hàng cây | Loại dùng ngoài trời, ưu tiên LED |
| Đèn dưới nước | Tạo cảnh | Hồ, thác đã có lọc | Thiết bị chuyên dùng ngâm nước |
| Đèn năng lượng mặt trời | Phụ trợ | Góc vườn không có tuyến điện | Số giờ nắng của vị trí đặt |
Bảng trên đọc theo chiều vị trí trước, loại đèn sau. Chọn ngược lại, thấy mẫu đẹp rồi mới tìm chỗ gắn, là lý do nhiều sân vườn có đèn ở chỗ không cần và tối ở chỗ cần. Nếu quan tâm, bạn cũng có thể tham khảo thêm bài viết về cây trồng lối đi sân vườn.
Thẩm mỹ của đèn trang trí sân vườn: ấm, nhỏ, không chói
Một đèn pha sáng trắng công suất lớn rọi cả sân sẽ làm khu vườn trông như bãi đỗ xe: cây bị bẹt hình, không còn lớp trước lớp sau, người ngồi ngoài sân bị lóa. Nhiều điểm sáng nhỏ với ánh sáng ấm cho kết quả khác hẳn, có chỗ sáng chỗ tối nên chiều sâu hiện ra và mắt dễ chịu khi ngồi lâu.
Nguyên tắc thứ hai là không để đèn chiếu thẳng vào mắt. Đèn ở tầm mắt người đi mà thiếu mũ che thì càng sáng càng khó nhìn đường; đèn rọi cây phải hướng vào thân chứ không xiên ra ngoài hàng rào.
Còn một điểm lịch sự ít ai nhắc: ánh sáng lọt sang cửa sổ nhà lân cận. Trước khi chốt vị trí, tối đến hãy ra đứng ở phía nhà bên nhìn ngược lại, sẽ thấy ngay đèn nào cần xoay hướng hoặc hạ độ sáng.
An toàn điện cho đèn trang trí sân vườn
Đây là phần quan trọng nhất của cả bài. Sân vườn là môi trường ẩm, có nước tưới, nước mưa, người đi chân đất và trẻ con chơi, nên toàn bộ phần đấu nối điện phải do người có chuyên môn thực hiện. Đây không phải việc tự làm theo hướng dẫn trên mạng.
Cấp chống nước và thiết bị chống giật
Mỗi vị trí đòi một mức chống nước khác nhau: đèn dưới mái hiên khác đèn phơi mưa trực tiếp, và đèn ngâm trong hồ là mức cao nhất. Phải chọn thiết bị đúng cấp chống nước cho vị trí đó, và nói rõ vị trí lắp khi mua. Tuyến điện ngoài trời cần thiết bị chống giật riêng, đây là thứ bảo vệ người khi vỏ đèn nứt hoặc nước vào.
Tuyệt đối không dùng đèn nội thất cho ngoài trời, kể cả khi nó nằm dưới mái. Hơi ẩm và mưa tạt vẫn vào tới, mà loại đèn đó không có gioăng để chịu điều kiện này.
Đi dây và những kiểu đấu nối phải tránh
Dây điện ngoài trời phải đi trong ống bảo vệ và chôn đủ độ sâu theo hướng dẫn của người thi công, không rải nổi hay vùi sơ dưới lớp đất mặt. Lý do rất thực tế: sau này có người xới đất trồng cây hoặc đóng cọc là chạm dây. Nên chụp ảnh sơ đồ tuyến ống trước khi lấp.
Không đấu nối tạm bằng cách xoắn dây bọc băng keo, không kéo ổ cắm nối dài từ trong nhà ra sân, không để mối nối nằm dưới đất mà thiếu hộp nối chuyên dùng. Vườn có hồ hoặc hệ tưới chạy điện thì càng phải làm gọn ngay từ đầu.
Chi phí về sau và sai lầm hay gặp
Tiền mua đèn thường không phải phần lớn nhất; phần đi dây, đào rãnh, ống và tủ điện mới là chỗ chi phí nằm, và gần như không giảm được nếu muốn làm đúng. Điện của LED thì nhẹ, nhưng công bảo dưỡng đều đặn: lau kính đèn bám bụi và rêu, tỉa cành che đèn, chỉnh lại hướng đèn cắm đất.
Sai lầm phổ biến nhất, ngoài chuyện làm tạo cảnh trước công năng, là gắn quá nhiều đèn: vườn nhỏ mà mười mấy điểm sáng thì không còn chỗ tối để so sánh. Sai lầm thứ hai là không tính cây sẽ lớn, đèn rọi vừa khít hôm nay thì hai năm sau tán vượt khỏi chùm sáng. Sai lầm thứ ba là chọn thiết bị rẻ nhất cho vị trí ngâm nước hoặc âm sàn, chỗ mà hỏng thì phải đào lên mới sửa cùng với quangcanhxanh.
Kết luận
Làm đèn trang trí sân vườn tử tế không cần nhiều đèn, cần đúng thứ tự và đúng thiết bị cho từng vị trí. Đi một vòng vườn vào buổi tối, xử lý chỗ dễ té trước, rồi mới chọn hai ba điểm đáng làm nổi bằng đèn rọi. Ánh sáng ấm, có mũ che để không chói mắt, và không để đèn lọt sang nhà bên là ba thứ khiến khu vườn dễ chịu chứ không chỉ sáng. Phần điện thì giao cho người có chuyên môn ngay từ đầu.
