Sân vườn phong cách Địa Trung Hải là kiểu vườn dễ mê nhất khi xem ảnh và dễ thất bại nhất khi làm thật ở miền Nam. Tường vôi trắng, chậu terracotta, sỏi trắng và một bụi hương thảo trong ảnh nhìn rất gọn gàng, nhưng cái ảnh đó chụp ở vùng mùa hè nắng gắt và gần như không mưa. Chuyển nguyên bản sang nơi mưa liên tục ba bốn tháng thì phần vật liệu vẫn đứng, còn phần cây thì rụng dần. Bài này tách rõ hai phần đó để bạn biết cái gì giữ được và cái gì buộc phải đổi.
Sân vườn phong cách Địa Trung Hải nhận ra bằng những đặc trưng nào
Phong cách này gắn với vùng ven biển nam Âu và bắc Phi, nơi mùa hè khô nóng và mưa dồn vào mùa lạnh. Vườn ở đó không đua xanh mướt mà đua sự bền bỉ: ít nước, nhiều nắng, vật liệu chịu được nắng đổ cả ngày. Nhận diện nó không khó vì bảng vật liệu rất đặc trưng.
Vật liệu và gam màu
Tường vôi trắng hoặc trắng ngà là nền của cả khu vườn, làm mọi tán cây nổi hẳn lên. Đi cùng là gạch nung đất, đá tự nhiên màu be, chậu terracotta thô không tráng men, và gỗ để mộc. Gam màu quy về ba nhóm: trắng của tường, nâu đỏ của đất nung, và xanh xám của lá.
Sỏi và đá cuội thay cho thảm cỏ ở phần lớn diện tích. Đây là điểm khác hẳn vườn nhiệt đới: đất trống được phủ sỏi để giảm bốc hơi, chứ không phủ cỏ để cho xanh.
Bố cục sân trong và giàn leo
Vườn kiểu này thường quây quanh một khoảng sân trong, có bàn ghế, một cái vòi nước hoặc chậu nước nhỏ, và bóng mát tạo bằng giàn leo chứ bằng tán cây lớn. Giàn gỗ hoặc giàn sắt gác lên tường, cho cây leo phủ một phần để nắng vẫn lọt xuống.
Cây được trồng thành cụm rời rạc trên nền sỏi, nhiều cây trong chậu để di chuyển được. Bảng cây gốc gồm oliu, hương thảo, oải hương, xô thơm và các loại thảo mộc thơm lá xám bạc. Tham khảo thêm giàn pergola sân vườn và chi phí làm hồ cá koi để có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Vấn đề khí hậu: đây là phong cách khó nhất nếu làm nguyên bản
Nói thẳng để bạn không mất tiền hai lần: trong các phong cách sân vườn đang được tìm nhiều, đây là phong cách khó bám nguyên bản nhất ở khí hậu miền Nam. Lý do không phải nắng, mà là mưa và độ ẩm.
Cây gốc kỵ ẩm, không kỵ nắng
Oliu, hương thảo, oải hương và nhóm thảo mộc lá bạc tiến hóa để chịu khô. Rễ chúng quen đất sỏi rất thoáng, nước mưa xuống là chảy đi ngay. Khi trời mưa liên tục nhiều tuần, đất trong chậu bão hòa nước, rễ thiếu oxy và bắt đầu úng rễ. Sau úng là nấm bệnh vào theo, thân gốc thâm lại, cây rũ xuống rồi không dựng lại được nữa.
Nhiều người tưởng cây chết vì thiếu nắng nên đem ra chỗ nắng trực tiếp hơn, hoặc tưởng thiếu nước nên tưới thêm. Cả hai đều làm nhanh hơn cái kết. Hương thảo bán chạy ở Việt Nam đúng vì lý do này: nó chết đều mỗi mùa mưa nên người ta mua lại.
Độ ẩm không khí là phần không sửa được
Thoát nước thì bạn can thiệp được. Độ ẩm không khí ban đêm mùa mưa thì không. Lá xám bạc có lớp lông mịn giữ nước lại, gặp ẩm cao và ít gió là nơi nấm bám. Đó là lý do cùng một cây, trồng trong chậu ở hiên có mái sống được, còn trồng xuống đất giữa sân thì không.
Cách thích ứng: giữ vật liệu và màu, đổi bảng cây
Tin tốt là phần tạo nên nhận diện của sân vườn phong cách Địa Trung Hải nằm ở vật liệu, chứ không nằm ở giống cây. Người xem nhận ra phong cách qua tường vôi, sỏi và chậu đất nung trước khi kịp nhìn tên cây. Vậy nên giữ chặt phần vật liệu, thả lỏng phần cây.
Bảng yếu tố giữ được và yếu tố phải thay
| Yếu tố | Giữ nguyên được? | Cách làm ở miền Nam |
|---|---|---|
| Tường vôi trắng | Giữ được | Chống thấm chân tường; chọn sơn ngoại thất chịu mưa, chấp nhận dặm lại định kỳ |
| Gạch nung, đá be | Giữ được | Ưu tiên bề mặt nhám chống trượt vì sân ướt nhiều tháng |
| Chậu terracotta | Giữ được | Kiểm tra lỗ thoát nước, kê chân chậu cách nền để nước ra hết |
| Nền sỏi thay cỏ | Giữ được | Lót lớp phân cách chống lún, làm dốc và rãnh thu nước trước khi rải sỏi |
| Giàn leo, sân trong | Giữ được | Neo chắc vào kết cấu; giàn cần chịu được gió giật mùa mưa |
| Oliu, oải hương | Rất khó | Bỏ, hoặc trồng chậu nhỏ có mái che và xem như cây thời vụ |
| Thảo mộc lá bạc | Thay một phần | Trồng chậu, đặt nơi có mái, dùng giá thể rất thoáng |
| Thảm cây phủ nền | Phải thay | Dùng cây chịu hạn dễ sống ở Việt Nam có sắc lá tương tự |
Nhìn bảng sẽ thấy phần đắt tiền lại là phần giữ được, còn phần phải thay là phần rẻ và thay được nhiều lần. Đó là lý do phong cách này vẫn làm được, chỉ cần đừng đặt kỳ vọng vào đúng cái bụi oải hương.
Nhóm cây thay thế giữ được tinh thần
Cho sắc lá xám bạc và dáng gai góc: dứa Mỹ và lưỡi hổ chịu nắng tốt, gần như không cần tưới trong mùa mưa. Xương rồng và sen đá đúng tinh thần nhưng bắt buộc phải có mái che mưa, nếu không thì úng rất nhanh.
Cho phần thảo mộc thơm: sả có bụi lá xanh xám rũ nhìn rất gần với các bụi thảo mộc trong ảnh gốc, lại sống khỏe ngoài nắng. Húng quế, húng chanh, tía tô trồng chậu cạnh sân giữ được cái mùi thơm khi đi ngang, vốn là một phần của phong cách.
Cho giàn leo và điểm nhấn hoa: hoa giấy là lựa chọn hợp nhất, chịu nắng, chịu khô, nở nhiều khi bị bỏ khát. Dừa cạn và ngũ sắc phủ mảng thấp, chịu nắng trực tiếp cả ngày. Trúc quân tử cho những đường dọc mảnh thay cho dáng cột của cây gốc. Bên cạnh đó, bài viết về thiết kế sân vườn nhà cấp 4 cũng có thể hữu ích cho bạn.
Hoa giấy có gai và dứa Mỹ có gai nhọn ở đầu lá, nên tránh đặt sát lối đi hoặc chỗ trẻ nhỏ chạy qua. Trước khi mua bất kỳ cây nào cho nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi, nên kiểm tra độc tính của loài đó.
Nâng nền và thoát nước là hạng mục không được cắt
Đây là hạng mục quyết định. Khu trồng nên được nâng nền cao hơn mặt sân, làm bồn nổi hoặc gờ xây, để nước không dồn về gốc. Dưới lớp đất cần lớp vật liệu thoát nước và đường ra cho nước, không phải cái hố kín.
Giá thể trộn theo hướng thoáng hẳn: tăng phần hạt thô như đá nhỏ, xỉ, vỏ trấu, giảm phần đất giữ nước. Trồng nhiều trong chậu cũng là cách thích ứng, vì chậu kê cao thoát nước nhanh hơn đất vườn và di chuyển được khi mưa dài.
Nếu làm trên sân thượng hay ban công thì phải kiểm tra tải trọng sàn trước, làm chống thấm xong mới đổ đất, và bảo đảm không đọng nước. Sỏi, gạch nung và đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều, mà phong cách này dùng nhiều cả ba thứ.
Phong cách này không phù hợp với ai
Không phù hợp nếu bạn muốn khu vườn rợp mát và nhiều tầng lá. Nền sỏi và cây thưa hấp thụ nắng, buổi trưa sân sẽ nóng hơn vườn nhiệt đới cùng diện tích. Nhà có trẻ nhỏ chạy chân đất cũng khó chịu với sỏi sắc.
Về công chăm, sân vườn phong cách Địa Trung Hải thuộc nhóm ít công chăm hơn vườn cắt tỉa, nhưng không phải không có việc. Việc chính là dọn lá và rác lọt xuống lớp sỏi, xử lý cỏ mọc len giữa sỏi, và thay cây chết sau mỗi mùa mưa. Ai không chịu được cảnh phải thay cây theo mùa thì nên chọn hướng khác.
Câu hỏi thường gặp
Trồng oliu ở miền Nam được không? Cây có thể sống một thời gian ở chậu nơi có mái che, nhưng đừng tính nó là cây trục của khu vườn.
Nền sỏi có sinh muỗi không? Sỏi khô thì không, nhưng chỗ đọng nước dưới chậu hoặc trong bồn thì có. Kê chân chậu và giữ mặt nền dốc là đủ.
Có nên bỏ hẳn cỏ? Giữ một dải cỏ nhỏ chỗ ngồi cũng được, chỉ cần đừng để cỏ chiếm phần lớn diện tích, vì như vậy mất luôn nhận diện phong cách cùng chăm sóc cây cảnh.
Kết luận
Làm sân vườn phong cách Địa Trung Hải ở Việt Nam là bài toán chọn phần nào để giữ. Giữ tường vôi, gạch nung, chậu terracotta, nền sỏi và khoảng sân trong thì bạn có gần hết cái nhìn của phong cách. Đổi bảng cây sang nhóm chịu nắng dễ sống, nâng nền và làm thoát nước cho tử tế, che mưa cho nhóm cây kỵ ẩm thì khu vườn còn sống sau mùa mưa đầu tiên. Nguyên tắc vẫn là chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây trong ảnh mình thích.
