Thiết kế sân vườn sau nhà thường bị để lại sau cùng, làm cho có, rồi vài tháng sau biến thành chỗ đặt máy giặt, xe cũ và mấy chậu cây đang chết dần. Chuyện đó xảy ra không phải vì thiếu tiền, mà vì không ai chia rõ chỗ nào để sinh hoạt và chỗ nào để đồ. Sân sau lại là khoảng duy nhất trong nhà không có người ngoài nhìn vào, nên nó xứng đáng được làm cẩn thận hơn mặt tiền.
Thiết kế sân vườn sau nhà là thiết kế cho người trong nhà dùng
Sân trước làm cho người đi ngang nhìn vào, nên nó bị chi phối bởi lối xe, cổng và mặt tiền. Sân sau không chịu áp lực đó. Không ai đánh giá bạn qua khoảng sân sau, nên tiêu chí duy nhất là gia đình có thật sự ra đó ngồi hay không.
Vì vậy thiết kế sân vườn sau nhà nên bắt đầu bằng câu hỏi rất cụ thể: ai sẽ dùng và dùng làm gì. Nhà có trẻ nhỏ cần một mặt sân trống để chạy. Nhà hay ăn ngoài trời cần chỗ kê bàn và một điểm rửa. Nhà nào cũng cần chỗ phơi phóng, dù không ai muốn nhìn thấy nó.
Bốn nhu cầu thật hay bị bỏ khỏi bản vẽ
Bốn thứ chiếm chỗ nhiều nhất ở sân sau là bàn ăn ngoài trời, khoảng cho trẻ chơi, dây phơi và luống rau. Chúng là sinh hoạt thật, không phải trang trí. Nếu bản vẽ chỉ có tiểu cảnh và lối đi đá, ba tháng sau các nhu cầu này sẽ tự chen vào và làm sân bừa. Máy giặt, bình gas, thùng rác và chỗ để dụng cụ cũng phải có địa chỉ rõ, không thì chúng chiếm ngay chỗ đẹp nhất cạnh cửa ra sân.
Bài toán thật: khu phụ lấn hết khu sinh hoạt
Sân sau bừa gần như luôn vì một lý do: khu phụ và khu sinh hoạt bị trộn vào nhau. Bàn ngồi đặt cạnh thùng rác thì không ai ngồi, và chỗ không ai ngồi sẽ thành chỗ chứa đồ tiếp.
Khi thiết kế sân vườn sau nhà, hãy chia hai vùng tách bạch rồi che vùng phụ đi. Che không có nghĩa là xây tường kín, vì sân sau đã bí gió sẵn. Một vách gỗ thưa hay một khóm cây tán dày đủ để mắt không dừng lại ở đó. Nếu quan tâm, bạn có thể tham khảo thêm chuẩn bị mai vàng cho Tết 2027 hoặc cây chịu bóng râm trong nhà trên website.
Ba điều kiện chi phối: sáng, gió và nước
Sân sau gần như luôn là chỗ khó nhất trong nhà về ba mặt này. Nhận diện đúng trước khi mua cây sẽ tiết kiệm được vài đợt cây chết.
Thiếu sáng vì nhà và tường rào che
Khối nhà chính và tường rào cao thường lấy hết nắng trực tiếp, chỉ còn nắng xiên buổi sớm hoặc chiều muộn. Hãy dành một ngày rảnh đứng quan sát: đánh dấu chỗ nào có nắng, vào giờ nào, được mấy tiếng.
Kết quả quan sát đó quyết định danh mục cây. Chỗ dưới ba tiếng nắng là bóng bán phần, chỉ trồng cây chịu bóng. Chỗ được bốn đến sáu tiếng mới đủ cho rau ăn lá. Tường rào sơn màu sáng giúp phản xạ thêm chút sáng.
Ẩm và bí gió
Sân sau kẹp giữa nhà và tường rào thì không khí gần như không đổi. Ẩm đọng lại làm nấm và rệp phát triển nhanh hơn hẳn mặt tiền, nên cây trồng dày sẽ bệnh liên tục.
Vậy nên trồng thưa hơn bản năng của bạn, tỉa cành sát đất cho gốc thông thoáng, tránh xếp chậu chồng chéo sát tường. Nếu tường rào kín đặc, thay một đoạn bằng vách thưa sẽ đổi hẳn cảm giác ngột ngạt.
Thoát nước kém do là chỗ thấp nhất
Sân sau hay là điểm thấp nhất của lô đất, lại nhận cả nước mái sau đổ về. Sau một cơn mưa lớn, nếu nước đọng quá nửa giờ thì vấn đề là thoát nước, không phải vấn đề cây.
Việc cần làm trước khi trồng: tạo độ dốc mặt sân về phía hố ga, làm rãnh thu nước dọc chân tường, kiểm tra miệng thu có bị lá bít không. Với đất sét nặng, nên cải tạo đất bằng vật liệu tơi và trồng trên bồn nâng cao hơn mặt sân, thay vì trồng thẳng xuống hố trũng.
Phân vùng khu sinh hoạt và khu phụ
Chia vùng tạo ra khác biệt lớn hơn cả việc chọn cây gì. Nguyên tắc: khu sinh hoạt lấy chỗ gần cửa ra và chỗ có nắng nhất; khu phụ đẩy vào góc tối, cuối hướng gió, nhưng vẫn tiện lấy đồ.
Cách chia khi thiết kế sân vườn sau nhà theo diện tích
| Diện tích | Khu sinh hoạt | Khu phụ | Cây và mặt sân | Nên bỏ |
|---|---|---|---|---|
| Dưới 10 m2 | Băng ghế hoặc bàn nhỏ hai người, sát cửa ra | Dây phơi rút gọn, tủ dụng cụ mỏng | Chậu dọc tường, một mảng cây bám tường | Lối đi vòng, tiểu cảnh nước |
| 10 – 25 m2 | Bàn bốn người, một khoảng trống cho trẻ | Góc giặt phơi có vách che, thùng rác | Bồn cây chân tường, chậu rau, cỏ chịu bóng | Bồn hoa giữa sân, đá dăm rải rộng |
| 25 – 50 m2 | Bàn ăn, khu bếp ngoài trời đơn giản | Kho nhỏ, khu giặt, chỗ để xe phụ | Vài cây tán trung, luống rau, hàng rào cây | Cây thân lớn sát nhà |
| Trên 50 m2 | Hai điểm ngồi tách nhau, sân chơi rộng | Kho, khu phơi, khu ủ rác hữu cơ | Cây tán lớn cho bóng, mảng rau riêng, giàn leo | Mặt sân bê tông kín toàn bộ |
Bảng trên là hướng phân bổ, không phải khuôn cứng. Điều cần giữ là tỷ lệ: khu phụ gọn nhất có thể, và khu sinh hoạt phải đủ rộng để kê được bàn ghế thật, không phải chỉ đủ để đứng.
Che khu phụ bằng cây hoặc vách
Vách gỗ hoặc lam thưa che nhanh và chiếm ít chỗ, phù hợp sân nhỏ. Cây trồng chậu cao xếp thành hàng thì mềm mắt hơn nhưng cần chỗ và cần chăm. Nếu sân sau có đèn hoặc ổ cắm cho khu giặt, phần đấu nối nên để người có chuyên môn làm, thiết bị đúng cấp chống nước và có chống giật; sân sau ẩm quanh năm nên đây không phải chỗ đấu nối tạm.
Chọn cây khi thiết kế sân vườn sau nhà
Nguyên tắc xuyên suốt: chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây mình thích. Sân sau là bóng bán phần và ẩm, nên danh mục cây khác hẳn sân trước.
Cây chịu bóng và chịu ẩm
Dương xỉ, trầu bà, ráy lá lớn và các loại vạn niên thanh, ngọc ngân sống tốt ở góc ít nắng, không khí ẩm. Thiết mộc lan và cau ta chịu được nắng xiên, dùng làm cây đứng cạnh vách hoặc che góc phụ. Lan chi trồng viền chân bồn rất ít công chăm. Một nội dung khác bạn có thể quan tâm là cho thuê cây cảnh văn phòng TPHCM.
Với mặt sân trồng cỏ, cỏ lá gừng chịu bóng khá hơn cỏ nhung, dù vẫn cần vài giờ sáng. Chỗ dưới hai tiếng nắng thì đừng cố trồng cỏ, dùng sỏi hoặc gạch để trống sẽ đỡ thất vọng.
Riêng tư với nhà sau: hàng rào cây hoặc giàn leo
Sân sau hay bị nhìn xuống từ nhà phía sau. Trúc quân tử và tre cảnh trồng thành hàng che tầm nhìn ngang mà không chiếm nhiều bề rộng. Cây vảy ốc bám kín tường rào, chịu bóng tốt, nhưng cần tỉa định kỳ kẻo bò vào mái và khe cửa.
Giàn leo là giải pháp gọn cho sân nhỏ. Giàn phải neo chắc vào kết cấu, vì cây leo lâu năm cộng nước mưa nặng hơn nhiều so với lúc mới trồng.
Nhóm nên tránh ở sân sau
Cây ưa nắng gắt như hoa giấy, hoa hồng, sen đá và xương rồng sẽ vống, không ra hoa rồi thối gốc trong góc ẩm. Cây thân lớn rễ khỏe phá kết cấu như bàng, si, đề không nên trồng sát tường rào, móng nhà hay tuyến ống thoát nước.
Cây có gai và cây có nhựa gây kích ứng nên đặt xa chỗ trẻ chơi và thú nuôi; nhiều cây lá đẹp trong nhóm trầu bà, ráy, vạn niên thanh thuộc loại này, nên kiểm tra độc tính trước khi mua. Nếu có sự cố ăn phải, hãy liên hệ cơ sở y tế.
Vài câu hỏi hay gặp
Sân sau trồng rau được không? Được, nếu tìm ra chỗ có ít nhất bốn tiếng nắng; rau ăn lá như rau muống, mồng tơi, rau ngót dễ hơn rau ăn quả. Nên dùng đất và nước sạch, tránh thuốc không rõ nguồn gốc và rửa kỹ trước khi ăn.
Có nên làm hồ nước nhỏ khi thiết kế sân vườn sau nhà? Chỉ nên nếu nước có dòng chảy hoặc lọc, vì nước đọng ở chỗ ẩm là nơi muỗi sinh sản. Nhà có trẻ nhỏ cần nắp che hoặc rào chắn và vẫn phải giám sát tại quangcanhxanh.vn.
Kết luận
Việc thiết kế sân vườn sau nhà đáng làm nhất ở hai điểm: chia rõ khu sinh hoạt với khu phụ, và xử lý sáng, gió, nước trước khi mua cây. Làm được hai việc đó thì cây chỉ còn là phần dễ. Bỏ qua chúng thì dù chọn cây đúng, sân vẫn bừa và cây vẫn chết dần vì úng và bệnh. Hãy dành một buổi quan sát nắng và một cơn mưa để xem nước chảy về đâu, trước khi vẽ bất cứ đường nét nào.
