Thiết kế sân vườn trước nhà khó hơn sân sau ở một điểm: nó vừa là mặt tiền để người ngoài nhìn vào, vừa là chỗ xe ra vào và người đi lại mỗi ngày. Nhiều nhà trồng cây trước rồi mới phát hiện tán cây chắn tầm nhìn lúc lùi xe, hoặc rễ đẩy nứt mặt sân sau vài năm. Bài này đi theo thứ tự ngược lại: chốt phần đi lại và để xe trước, cây bố trí vào phần còn lại. Kèm theo là ba vấn đề mà chỉ sân trước mới gặp.
Thiết kế sân vườn trước nhà bắt đầu từ lối đi và chỗ để xe
Câu hỏi đầu tiên không phải trồng cây gì, mà là mỗi ngày ai đi qua đây và đi bằng cách nào. Xe máy dắt vào trong nhà hay để ngoài sân, có ô tô hay không, khách tới thì đứng chỗ nào. Trả lời xong ba câu đó, phần diện tích còn dư mới là chỗ để trồng cây. Làm ngược lại thì sớm muộn cũng phải chặt bớt một cây đã lớn.
Đo phần cứng trước, bằng thước dây
Ô tô cần chỗ mở cửa cả hai bên và một đoạn để đánh lái, không chỉ đúng chiều dài thân xe. Lối người đi nên đủ rộng cho hai người tránh nhau, và phải liền mạch từ cổng vào tới cửa chính. Cách kiểm tra rẻ nhất là kẻ phấn trực tiếp lên sân theo phương án dự kiến, rồi dắt xe vào một lần trước khi xây gì cả.
Mặt sân phải nghiêng nhẹ về phía rãnh hoặc hố ga, không nghiêng vào cửa nhà. Thoát nước ở sân trước bị bỏ qua rất thường xuyên vì sân trông phẳng là tưởng xong, tới mùa mưa mới thấy nước đọng thành vũng ngay chỗ để xe.
Cây không được chắn tầm nhìn và biển số nhà
Chỗ nguy hiểm nhất là bụi cây hoặc chậu lớn đặt sát mép cổng. Khi lùi xe ra đường, người lái mất hẳn một góc nhìn và không thấy người đi bộ hay xe máy đang tới. Hai bên cổng nên giữ ở mức thấp dưới tầm mắt người ngồi trong xe, hoặc dùng cây thân cao trơ gốc để nhìn xuyên qua được phía dưới.
Biển số nhà, hộp thư và mặt khóa cổng cũng phải nhìn thấy từ ngoài đường. Vì vậy cây trồng sát cổng bắt buộc là loại cắt tỉa giữ được kích cỡ, chứ không phải loại lớn nhanh rồi mỗi năm phải cưa một lần. Chọn sai chỗ này thì cây càng đẹp càng khó bỏ.
Ba vấn đề riêng của sân trước
Bụi và khói từ mặt đường
Lá phủ một lớp bụi mịn thì khả năng quang hợp giảm, cây còi dần mà không có dấu hiệu gì rõ ràng. Nên chọn cây lá dày, mặt lá nhẵn để xịt rửa được, và tranh thủ xịt lá khi rửa sân. Một hàng cây bụi thấp chạy dọc mép sân cũng giữ lại được phần bụi bốc lên từ đường.
Sân trước cũng không phải chỗ nên trồng rau ăn lá nếu nhà ngay mặt đường đông xe. Nếu vẫn muốn trồng, hãy đưa vào phía trong, dùng đất và nước sạch, và rửa thật kỹ trước khi ăn. Ngoài ra, một số nội dung liên quan như thiết kế tiểu cảnh giếng trời và sàn gỗ ngoài trời sân vườn cũng có thể hữu ích cho bạn.
Nắng phản từ sân bê tông
Sân bê tông hoặc gạch hấp nhiệt cả buổi rồi hắt lên tán lá và thành chậu, nên cây ở sân trước chịu nóng gấp đôi so với cây trồng trên nền đất. Chậu đặt trực tiếp trên bê tông thì giá thể khô rất nhanh và rễ sát thành chậu dễ bị nóng chết. Kê chậu lên chân cao vài centimet hoặc lót một lớp đệm là cách xử lý đơn giản nhất.
Chọn cây chịu được nắng trực tiếp cho phần sân trống, và chỉ đặt cây ưa bóng bán phần ở dải sát tường nhà hoặc dưới mái đua. Thay một phần bê tông bằng thảm cỏ, sỏi hoặc gạch có khe hở cũng giảm được lượng nhiệt hắt lên.
Lá và hoa rụng ra đường công cộng
Lá rụng sang vỉa hè là việc mình phải dọn, không phải việc của ai khác. Hoa rụng nhiều còn dập nát thành lớp trơn, đi bộ và dắt xe qua đều dễ trượt. Vài cây rất đẹp như hoa giấy hay lộc vừng rụng liên tục, chấp nhận thì phải chấp nhận cả cây chổi mỗi sáng.
Nguyên tắc gọn cho sân trước là ưu tiên cây ít công chăm và rụng lá rải rác thay vì rụng ồ ạt theo mùa. Riêng cây họ cau thân cao, bẹ lá già rất nặng, nên không trồng ngay phía trên chỗ để xe hoặc chỗ người hay đứng.
Ranh giới với nhà lân cận và với vỉa hè
Rễ, vỉa hè và mặt sân
Cây thân gỗ lớn có rễ trụ khỏe nên đứng cách vỉa hè, tường rào, bể nước và hố ga một khoảng thật sự, không phải cách một gang tay. Nhóm cây họ cau và họ dừa có rễ chùm, ít phá kết cấu hơn, là lựa chọn an toàn hơn cho sân hẹp. Nếu vẫn muốn một cây tạo tán, hãy đặt nó giữa sân và làm bồn có thành chắn rễ.
Cành lấn sang nhà bên
Cành đưa sang đất người khác là nguồn mâu thuẫn phổ biến hơn cả tiếng ồn. Cách tránh là chọn cây có tán gọn ngay từ đầu, trồng lùi vào khỏi ranh, và tỉa định kỳ trước khi cành kịp vươn. Cắt cành lớn hoặc làm việc trên cao thì nên thuê người có chuyên môn và thiết bị, đừng tự leo.
Phần đất ngoài ranh nhà, kể cả dải vỉa hè trước cổng, thường thuộc quản lý công cộng. Trước khi trồng hay xây bồn ở đó, nên hỏi cơ quan quản lý địa phương cho chắc thay vì làm rồi phải tháo.
Bảng cây phù hợp sân trước theo diện tích
| Diện tích sân | Cây gợi ý | Nhu cầu sáng | Công dọn lá | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Dưới 10 m2, chủ yếu là lối đi | Nguyệt quế, bông trang, chuỗi ngọc dạng bụi tỉa thấp | Nắng tới nắng nhẹ | Thấp | Giữ dưới tầm mắt ở hai bên cổng |
| 10–25 m2, có chỗ để xe | Trúc quân tử làm hàng, tùng la hán tạo dáng, cỏ lá gừng phủ nền | Nắng trực tiếp | Thấp đến trung bình | Trúc quân tử mọc bụi, chừa khoảng cho bụi nở ra |
| Trên 25 m2, có chỗ cho một cây tạo tán | Cau trắng theo cụm, một cây thân gỗ tán gọn giữa sân | Nắng trực tiếp | Trung bình | Bẹ và lá già nặng, không trồng trên chỗ đậu xe |
| Dải sát tường, dưới mái đua | Cỏ lan chi, cây lá màu trồng viền | Bóng bán phần | Thấp | Kiểm tra nước mái chảy xuống có làm xói đất |
Bảng trên là điểm khởi đầu, không phải danh sách bắt buộc. Việc cần làm trước khi mua là ra sân đứng đếm số giờ nắng thật ở từng góc, vì sân trước hướng tây và sân trước bị nhà đối diện che bóng là hai điều kiện hoàn toàn khác nhau. Nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi nên tránh cây có gai sát lối đi và hỏi rõ độc tính trước khi mang cây về; đây là điều kiện không thương lượng, quan trọng hơn cả hình dáng cây.
Chiếu sáng cổng và lối vào
Sân trước cần ba lớp sáng, và thiếu lớp nào cũng thấy ngay. Lớp thứ nhất soi số nhà và mặt khóa cổng để về khuya mở được cổng và khách tìm được nhà. Lớp thứ hai soi mặt lối đi bằng đèn thấp hoặc đèn âm sàn, đủ để thấy bậc và mép sân. Lớp thứ ba là đèn rọi gốc cây hoặc mảng tường, làm cho phần cây xanh còn hiện diện sau khi trời tối.
Hướng đèn quan trọng hơn số lượng đèn. Không chiếu ngược vào mắt người đang lái xe ra vào, không chiếu sang cửa sổ nhà bên. Về điện, việc đấu nối phải do người có chuyên môn làm, thiết bị đúng cấp chống nước ngoài trời và có thiết bị chống giật; tuyệt đối không đấu nối tạm rồi để đó dùng lâu dài.
Ống luồn dây nên chôn cùng lúc với làm mặt sân. Sau khi đã lát đá hoặc đổ bê tông, muốn thêm một đường điện là phải cắt sân lên khám phá thêm tại chăm sóc cây cảnh.
Kết luận
Thiết kế sân vườn trước nhà là bài toán chia phần: đi lại và để xe lấy đủ diện tích của nó trước, cây nhận phần còn lại và phải chấp nhận điều kiện ở đó. Sân trước nắng gắt, nhiều bụi, nhìn ra đường công cộng, nên bảng cây của nó khác hẳn sân sau; sân sau kín gió và ít người nhìn thì mới là chỗ cho những cây cần chăm kỹ hoặc rụng lá nhiều. Chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây mình thích, là thứ quyết định sau ba năm sân còn đẹp hay đã phải chặt bớt. Trước khi mua cây, hãy đo lại sân, đếm giờ nắng và hình dung mình sẽ dọn lá bao nhiêu lần một tuần. Ngoài ra, đừng bỏ qua nội dung về sân vườn phong cách hiện đại.
