Thiết kế vườn treo tường là lối ra cho những nhà không còn một mét sàn nào để đặt chậu. Tường thì luôn có, và ai cũng nghĩ chỉ cần bắt vít rồi treo chậu lên là xong. Thực tế ba thứ vô hình mới quyết định vườn sống được bao lâu: tải trọng neo vào tường, lớp chống thấm phía sau, và cách nước vào rồi đi ra. Bài này nói thẳng về ba thứ đó trước khi nói tới cây.
Thiết kế vườn treo tường giải quyết bài toán gì, và cần điều kiện gì
Cái được rõ nhất là bạn lấy được diện tích trồng cây mà không mất diện tích đi lại. Với giếng trời, khe hẹp giữa hai nhà, hay bức tường bê tông trống hắt nắng vào phòng, đây thường là phương án duy nhất còn lại.
Ba câu hỏi trả lời trước khi vẽ
Thứ nhất, tường này là tường gì. Tường gạch đặc hoặc bê tông thì neo được; tường thạch cao, tường gạch ống mỏng ngăn phòng, hoặc vách nhẹ thì không treo được hệ nặng, phải làm khung đứng tự chịu lực đặt xuống sàn.
Thứ hai, chỗ đó có bao nhiêu nắng. Đo bằng cách ngồi quan sát vài buổi: nắng trực tiếp mấy giờ, buổi sáng hay buổi chiều. Tường hướng tây nắng gắt cuối ngày sẽ đốt khô lớp giá thể mỏng nhanh hơn bạn tưởng.
Thứ ba, nước thừa chảy đi đâu. Nếu câu trả lời là “chảy xuống sàn rồi lau” thì bạn sẽ bỏ tưới sau hai tuần. Trong thiết kế vườn treo tường, đường nước ra phải có sẵn trên bản vẽ chứ không phải tính sau.
Bốn hệ phổ biến và cách chọn giữa chúng
Hệ chậu module gắn khung là các khay hoặc chậu nhựa, composite gài vào khung thép hoặc thanh ray bắt vào tường. Từng chậu tháo ra được nên cây chết thì thay một ô, không phá cả mảng. Đây là hệ dễ bảo dưỡng nhất và cũng nặng vừa phải.
Hệ túi vải là các túi địa kỹ thuật khâu thành tấm, treo lên tấm nền chống thấm. Nhẹ, rẻ, uốn theo tường cong được, nhưng giá thể ít nên khô rất nhanh và phơi nắng lâu thì túi mục.
Hệ máng ngang là các máng dài chạy song song, trồng cây liên tục thành dải: lượng đất trên mỗi mét nhiều hơn nên cây đỡ sốc nước, đổi lại hệ nặng hơn. Hệ giàn cho cây leo thì không chứa đất trên tường, cây trồng trong bồn dưới chân tường và chỉ có thân lá leo lên lưới.
Bảng so sánh bốn hệ
| Hệ | Tải trọng | Nhu cầu tưới | Thay cây lẻ | Phù hợp nhất với |
|---|---|---|---|---|
| Chậu module gắn khung | Trung bình | Nên có tưới tự động | Dễ, tháo từng chậu | Mảng tường trong nhà và ngoài trời, người muốn ít rủi ro |
| Túi vải | Nhẹ | Bắt buộc tưới tự động | Khó, phải rạch túi | Mảng nhỏ, tường cong, ngân sách hẹp |
| Máng ngang | Nặng | Nên có tưới tự động | Khó, ảnh hưởng cả máng | Mảng lớn liền dải, tường chịu lực tốt |
| Giàn cây leo | Rất nhẹ trên tường | Tưới ở bồn dưới, dễ làm | Không áp dụng | Tường ngoài trời có nắng, ngân sách thấp |
Nếu bạn mới bắt đầu và tường là tường nhà đang ở, hệ chậu module hoặc giàn cây leo là hai lựa chọn ít hối hận nhất. Túi vải trông nhẹ nhàng trên ảnh nhưng khắt khe nhất về tưới.
Ba vấn đề kỹ thuật quyết định thành bại của thiết kế vườn treo tường
Tham khảo thêm cây phong thủy hợp mệnh Thổ và quy trình thiết kế thi công sân vườn để có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Tải trọng và điểm neo
Đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều, và mảng tường cây luôn ở trạng thái ướt sau mỗi lần tưới. Cộng khung, chậu, giá thể và nước, một mảng cao vài mét có thể lên tới hàng trăm kilogram dồn vào vài chục con vít. Đây là con số người ta hay bỏ qua vì lúc lắp đặt đất còn khô và nhẹ.
Bởi vậy neo phải vào phần tường chịu lực hoặc vào dầm, cột, bằng nở phù hợp với vật liệu tường, chứ không bắt vào lớp trát. Với mảng lớn, cách an toàn hơn là làm khung thép truyền tải xuống sàn và chỉ dùng tường để giữ ổn định ngang. Nếu tường mỏng hoặc bạn không rõ kết cấu, hãy nhờ người có chuyên môn kiểm tra trước khi khoan.
Chống thấm cho tường phía sau
Một mảng tường cây là một nguồn ẩm áp sát tường suốt ngày. Nếu đó là tường nhà, bắt buộc phải có lớp cách nước giữa hệ trồng và tường: tấm nhựa hoặc màng chống thấm phủ kín mảng, kèm khe thông thoáng để lưng hệ không bị ép sát bí hơi.
Bỏ lớp này thì hậu quả không nằm ở khu vườn mà ở mặt tường phía trong: sơn bong, vữa mủn, nấm mốc, và với tường có dây điện đi chìm thì rủi ro còn xa hơn thẩm mỹ. Chống thấm làm trước khi đổ đất, không có cách sửa nào rẻ hơn.
Tưới và thoát nước
Tưới tay một mảng tường lớn là bất khả thi, không phải vì khó mà vì bạn sẽ không làm được đều đặn: hàng trên phải leo lên, nước xối xuống làm bẩn hàng dưới. Hệ tưới nhỏ giọt với ống dẫn dọc từng hàng và bộ hẹn giờ là giải pháp thực tế duy nhất cho mảng từ vài mét vuông trở lên.
Nước thừa phải được thu, không để nhỏ xuống sàn. Chân mảng cần một máng thu chạy hết chiều ngang, dẫn vào phễu thoát hoặc thùng chứa, và phải vệ sinh vì rễ vụn trôi xuống sẽ làm nghẹt. Mời bạn xem thêm nội dung về đài phun nước sân vườn.
Một điểm cần biết trước: hàng trên luôn khô nhanh hơn hàng dưới do nước rút xuống và gió hong mặt trên nhiều hơn. Vì vậy nên chia hệ tưới thành khu riêng cho phần trên, hoặc xếp cây chịu khô lên trên và cây thích ẩm xuống dưới. Về điện và bơm: đấu nối phải do người có chuyên môn làm, thiết bị đúng cấp chống nước và có chống giật, không đấu nối tạm bằng dây nối ổ cắm.
Chọn cây cho tường đứng
Nguyên tắc không đổi là chọn cây theo điều kiện chỗ đặt, không theo cây mình thích. Tường đứng chỉ cho cây một lượng đất rất ít, nên phải là cây rễ nông, chịu được thể tích giá thể nhỏ, không phải cây muốn đâm rễ sâu. Cây lớn nhanh, thân gỗ hóa, hoặc rễ khỏe sẽ tự phá vỡ ô trồng sau một năm.
Với tường trong nhà hoặc giếng trời thiếu sáng, nhóm chịu bóng bán phần như dương xỉ, cỏ lan chi, trầu bà, ngọc ngân là lựa chọn thực dụng. Lưu ý trầu bà và ngọc ngân thuộc nhóm có nhựa gây kích ứng nếu ăn phải, nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi nên kiểm tra độc tính trước khi mua và đặt ngoài tầm tay.
Với tường ngoài trời có nắng trực tiếp, chọn cây chịu nóng và chịu khô như tía tô cảnh, hoa mười giờ, rau má, hoặc các cây thảo mộc như húng lủi ở hàng dưới nơi giữ ẩm tốt hơn. Nếu định trồng để ăn, hãy để ý nguồn đất và nước, và rửa kỹ. Với hệ giàn, cây leo dễ sống ngoài nắng như hoa giấy, sử quân tử, cát đằng cho mảng xanh nhanh với chi phí thấp nhất.
Công bảo dưỡng thật và sai lầm hay gặp
Công chăm cao hơn người ta tưởng, cần nói thẳng. Mảng tường cây cần kiểm tra đầu tưới định kỳ vì nghẹt là chuyện thường, cắt tỉa để cây không che nhau, bón ít và đúng lúc vì giá thể mỏng nên dinh dưỡng rửa trôi nhanh, và thay cây chết ở vài ô mỗi năm.
Sai lầm phổ biến nhất là làm mảng quá lớn ngay lần đầu. Nên làm một mảng nhỏ, chạy qua một mùa mưa và một mùa nắng, rồi mới mở rộng. Hai sai lầm hay gặp nữa là đặt mảng ở chỗ khó với tới nên bảo dưỡng bị bỏ, và bịt kín lưng hệ vào tường không chừa khe thoáng.
Về chi phí, cấu trúc gồm khung và vật tư hệ, chống thấm, giá thể, cây, hệ tưới và máng thu, nhân công. Phần hay bị tính thiếu chính là chống thấm, máng thu và hệ tưới. Mọi con số nghe được chỉ nên coi là tham khảo, và lấy báo giá sau khi có người khảo sát thực tế mảng tường của bạn khám phá thêm tại quangcanhxanh.
Kết luận
Thiết kế vườn treo tường không khó ở phần chọn cây, mà khó ở phần không nhìn thấy: tường có chịu được tải trọng khi đất ướt, có lớp cách nước hay không, nước thừa đi đâu. Xử lý xong ba việc đó thì việc còn lại chỉ là chọn cây rễ nông phù hợp với lượng nắng thực tế của chỗ đó và giữ nhịp bảo dưỡng. Bắt đầu bằng một mảng nhỏ ở chỗ dễ với tay, và hỏi người có chuyên môn về kết cấu cùng phần điện trước khi khoan mũi đầu tiên.
