Quy trình thiết kế thi công sân vườn nhìn từ ngoài chỉ thấy khâu cuối: xe cây tới, người trồng, hai ngày sau có vườn. Phần quyết định vườn sống hay chết nằm ở những bước không ai chụp ảnh: đo đạc, thử nước rút, đào rãnh ống.
Quy trình thiết kế thi công sân vườn gồm mấy bước
Có tám bước trong ba giai đoạn. Giai đoạn giấy gồm khảo sát hiện trạng, phối cảnh, bản vẽ kỹ thuật. Giai đoạn công trường gồm hạ tầng, vật liệu cứng, trồng cây. Cuối cùng là bảo dưỡng những tháng đầu và nghiệm thu cây.
Vì sao phải đủ ba giai đoạn
Sân vườn nhỏ hay bị làm gọn thành một bước: gọi người tới, chỉ tay, trồng. Khi đã có bồn đất, lối đi, đèn và hệ tưới thì thứ tự quyết định chi phí.
Nguyên tắc quan trọng nhất của quy trình thiết kế thi công sân vườn
Hạ tầng và vật liệu cứng đi trước, cây đi sau. Ống tiêu nước, ống tưới, dây điện chiếu sáng đều nằm dưới đất; đá lát, bậc, bồn xây đều cần máy móc. Trồng cây trước rồi mới đào rãnh ống là tự phá cây mình vừa mua.
Cây bị đào quanh gốc mất một phần rễ tơ nên héo dần sau vài tuần. Cỏ vừa bén rễ bị xe rùa chạy qua thì đất nén chặt, chỗ đó úng và vàng thành vệt.
Giai đoạn khảo sát và thiết kế
Bước 1 — Khảo sát hiện trạng, khoảng 1–3 ngày
Bốn thứ phải có số liệu thật: kích thước mặt bằng đo bằng thước, cao độ và hướng nước chảy, tình trạng đất, hướng nắng.
Thử thoát nước rất đơn giản: đào hố sâu chừng ba tấc, đổ đầy nước, xem bao lâu rút hết. Rút trong vài giờ là tốt; qua một ngày còn đọng thì phải xử lý tiêu nước trước khi nghĩ tới cây. Đất nhà mới thường là đất san lấp lẫn xà bần, bí và nghèo dinh dưỡng.
Hướng nắng phải ghi theo giờ, không theo cảm giác: ra sân ba lần trong ngày, đánh dấu chỗ có nắng trực tiếp mấy giờ, chỗ chỉ bóng bán phần. Đây là dữ liệu quyết định danh mục cây.
Chủ nhà quyết: ai dùng sân để làm gì, ngân sách bao nhiêu, nhà có trẻ nhỏ hay thú nuôi không. Cần kiểm tra bên khảo sát có đo thật và thử nước rút hay không.
Bước 2 — Ý tưởng và phối cảnh, khoảng 1–3 tuần
Bước này ra mặt bằng bố trí và hình phối cảnh, gần như luôn vẽ cây ở trạng thái trưởng thành. Hãy xem phối cảnh như lời hứa về khối lượng: hỏi thẳng cây trong hình cao bao nhiêu khi giao, mấy năm nữa mới đạt tán cây như hình vẽ. Cây giao là cây nhỏ mà ngân sách chốt theo hình thì chênh lệch rất lớn. Tham khảo thêm cây trồng trong toilet chịu ẩm và sân vườn phong cách đồng quê Việt Nam để có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Bước 3 — Bản vẽ kỹ thuật, khoảng 1–2 tuần
Phối cảnh không thi công được. Bộ bản vẽ kỹ thuật mới là thứ người thợ đọc: mặt bằng định vị, cao độ và hướng dốc, sơ đồ tiêu nước, ống tưới, điện chiếu sáng, chi tiết lối đi và bồn, danh mục cây kèm kích cỡ.
Trong quy trình thiết kế thi công sân vườn, đây là bước hay bị cắt nhất vì không có gì đẹp để xem. Cần kiểm tra bản vẽ có ghi cao độ, độ dốc và sơ đồ ống ngầm; thiếu thì ra công trường sẽ có người quyết bằng mắt.
Thi công: thứ tự không được đảo
Bước 4 — Hạ tầng ngầm và cải tạo đất, khoảng 3–10 ngày
Bước tốn tiền mà nhìn vào không thấy gì: lắp hệ tiêu nước, chạy ống tưới, đi ống bảo vệ dây điện, tạo dốc, rồi cải tạo đất cho vùng trồng.
Điện ngoài trời phải do người có chuyên môn đấu nối, thiết bị đúng cấp chống nước và có thiết bị chống giật; không đấu tạm rồi tính sửa sau, vì sau khi lát đá mọi thứ nằm dưới lớp hoàn thiện. Vườn ở ban công hay sân thượng phải kiểm tra tải trọng và chống thấm xong trước khi đổ đất — đất ướt nặng hơn đất khô rất nhiều.
Cải tạo đất là trộn vật liệu hữu cơ và vật liệu tạo tơi thoáng vào đất nền, hoặc thay hẳn lớp giá thể cho bồn; đây là phần hoàn vốn rõ nhất của cả quy trình thiết kế thi công sân vườn. Nhớ chụp ảnh đường ống trước khi lấp đất.
Bước 5 — Vật liệu cứng, khoảng 1–3 tuần
Lối đi, bậc, sân lát, bồn xây, giàn, hàng rào, sàn gỗ ngoài trời. Làm xong mới trồng cây để cây không hứng bụi xi măng và không bị đi lại lên gốc.
Nước rửa dụng cụ trộn vữa không được đổ vào vùng đất sắp trồng: vôi trong đó làm đổi tính chất đất, chỗ đó thường thành chỗ cây lớn kém.
Bước 6 — Trồng cây, khoảng 2–7 ngày
Trồng theo lớp: cây lớn và cây khung trước, cây bụi ở giữa, cây thảm và cỏ sau cùng. Cây lớn cần hố rộng và có thể cần cẩu, nên phải xong trước khi trải cỏ.
Kiểm tra khi cây xuống xe: đúng loài, đúng chiều cao và đường kính gốc, bầu đất còn nguyên, lá không cháy nặng — trồng xuống rồi rất khó đòi đổi. Nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi phải hỏi lại độc tính và gai của từng loài, nhất là cây sát lối đi.
Bước 7 và 8 — Bảo dưỡng đầu và nghiệm thu cây, khoảng 1–3 tháng
Cây mới trồng đang ra rễ nên chưa hút nước tốt. Vài tháng đầu cần tưới đúng, che nắng cho cây yếu, chống đỡ cây lớn, theo dõi để phát hiện sớm cây không bén rễ.
Kiểm tra nước bằng cách chọc ngón tay xuống đất hai đốt: còn ẩm thì chưa tưới. Mùa mưa phải giảm tưới thay vì để hệ tưới chạy theo lịch cũ, vì úng cũng làm vàng lá y như thiếu nước. Ngoài ra, đừng bỏ qua nội dung về bảo dưỡng sân vườn định kỳ.
Bảng phân việc trong quy trình thiết kế thi công sân vườn
| Bước | Thời gian khoảng | Việc của đơn vị | Việc của chủ nhà |
|---|---|---|---|
| 1. Khảo sát hiện trạng | 1–3 ngày | Đo đạc, thử nước rút, xem đất, ghi hướng nắng | Nói rõ nhu cầu sử dụng và ngân sách |
| 2. Ý tưởng, phối cảnh | 1–3 tuần | Mặt bằng bố trí, hình phối cảnh | Chốt phân vùng công năng, hỏi kích cỡ cây khi giao |
| 3. Bản vẽ kỹ thuật | 1–2 tuần | Bản vẽ cao độ, tiêu nước, tưới, điện, danh mục cây | Duyệt bản vẽ và giữ một bộ cho mình |
| 4. Hạ tầng ngầm, cải tạo đất | 3–10 ngày | Tiêu nước, ống tưới, ống điện, tạo dốc, trộn đất | Chụp ảnh đường ống trước khi lấp |
| 5. Vật liệu cứng | 1–3 tuần | Lối đi, bồn, giàn, sàn, hàng rào | Kiểm tra cao độ lối đi và hướng dốc nước |
| 6. Trồng cây | 2–7 ngày | Trồng theo lớp, tạo hình, trải cỏ | Nghiệm thu cây trước khi trồng |
| 7. Bảo dưỡng đầu | 1–3 tháng | Tưới, che nắng, chống đỡ, xử lý cây suy | Ghi lại cây có dấu hiệu bất thường |
| 8. Nghiệm thu cây | Cuối kỳ bảo dưỡng | Thay thế cây không sống | Nghiệm thu sau khi cây đã qua giai đoạn hồi |
Thời gian trên là mức thường gặp với sân vườn nhà ở quy mô vừa. Mưa dầm làm chậm bước hạ tầng và vật liệu cứng nhiều nhất, nên lịch của quy trình thiết kế thi công sân vườn cần có phần đệm.
Hai mốc chủ nhà không nên vắng mặt
Có hai lúc nên đứng ở công trường: khi đường ống đã lắp mà chưa lấp đất, và khi xe cây tới. Đó là hai thời điểm cuối cùng còn sửa được mà không phải đập hay đào.
Vài câu hỏi thường gặp
Làm từng phần theo ngân sách được không? Được, nhưng phải hoàn thiện toàn bộ ống ngầm và tiêu nước cho cả khu trước, rồi làm dần từng vùng.
Trồng cỏ ngay sau khi lát đá được không? Được nếu đá đã xong hẳn và không còn xe qua lại, vì cỏ mới trải rất sợ đất nén.
Có nên tự làm phần trồng cây? Được với cây bụi và cây thảm. Cây lớn cần cẩu, còn cắt tỉa cây cao nên để người có chuyên môn và thiết bị cùng Quang Cảnh Xanh.
Kết luận
Giá trị của một quy trình thiết kế thi công sân vườn không nằm ở số bước mà ở việc không đảo thứ tự: hạ tầng, vật liệu cứng, rồi mới tới cây. Khảo sát quyết định danh mục cây, vì cây phải chọn theo điều kiện chỗ đặt, không theo ảnh phối cảnh. Bảo dưỡng đầu mới cho biết vườn có thật hay không, vì cây có thể chết sau ngày bàn giao.
