Thiết kế sân vườn Đồng Nai gặp bài toán ngược hẳn với nội thành: đất không thiếu, thứ thiếu là sức người để chăm hết chỗ đất đó. Khu vực vùng ven này có nhiều nhà vườn vài trăm mét vuông trở lên, cộng thêm các khu dân cư mới với lô đất rộng hơn nhà phố trung tâm. Sân rộng cho phép làm gần như mọi thứ, và đó đúng là cái bẫy.
Thiết kế sân vườn Đồng Nai: diện tích lớn thì công bảo dưỡng quyết định bản vẽ
Với sân trên vài trăm mét vuông, câu hỏi đầu tiên không phải “trồng cây gì cho đẹp” mà “mỗi tuần ai sẽ dành mấy giờ ở đây”. Một khu vườn dày đặc cây tỉa, hoa theo mùa và cỏ mịn trông rất đẹp trong ảnh phối cảnh, nhưng nó là một công việc bán thời gian cố định. Người làm sai thứ tự này thường bỏ vườn sau mùa mưa thứ hai.
Chi phí đầu tư trả một lần, còn công bảo dưỡng trả mãi và tăng gần như tỷ lệ thuận với diện tích cỏ, số cây cần tỉa, số chậu phải tưới tay. Ở nhà vườn, quyết định thiết kế đúng nhất thường là quyết định bớt đi.
Đừng phủ kín, hãy để khoảng trống
Bên cạnh đó, đừng bỏ qua các bài viết về thiết kế vườn treo tường và cây chịu hạn ít cần tưới để hiểu rõ hơn.
Sân rộng cần khoảng trống để mắt nghỉ, giống như một căn phòng cần khoảng tường không treo gì. Một bãi cỏ liền mạch hay một mặt sân gạch rộng — những chỗ “không có gì” mới làm cho mấy cụm cây điểm nhấn còn ra điểm nhấn.
Cách làm dễ áp dụng: gom cây thành cụm có tán và chiều cao khác nhau, đặt ở góc và dọc ranh, rồi để phần giữa trống. Vừa nhìn thoáng hơn, vừa gom công chăm về vài vị trí thay vì phải đi khắp vườn.
Thiết kế sân vườn Đồng Nai nên ước lượng công chăm trước khi trồng
Trước khi chốt, hãy tự cộng thử: bao nhiêu mét vuông cỏ cần cắt, bao nhiêu cây cần tỉa mỗi năm, bao nhiêu chỗ phải tưới tay nếu hệ tưới hỏng. Cỏ ăn công nhiều nhất trên đơn vị diện tích vì phải cắt đều đặn suốt mùa mưa. Cỏ lá gừng chịu nắng và chịu đi lại tốt hơn cỏ mịn, đổi lại lá thô hơn — với sân rộng thì đây là đánh đổi đáng làm.
Hàng rào cây tỉa phẳng cũng vậy: mỗi mét dài là công tỉa định kỳ. Sân rộng nên ưu tiên hàng rào để tán tự nhiên, chỉ tỉa gọn một hai lần mỗi năm.
Phân vùng công năng cho khu đất rộng
Sân nhỏ thì thiết kế là bố cục, còn thiết kế sân vườn Đồng Nai trên đất nhà vườn trước hết là phân vùng: chia đất theo việc người ta thực sự làm ở đó, rồi mới tính cây. Bốn khu hay gặp là khu tiếp khách ngoài trời, khu cây ăn trái, khu cỏ chơi và khu phụ.
Khu tiếp khách đặt gần nhà, khu cây ăn trái đặt xa hơn
Khu tiếp khách ngoài trời — bàn ghế, mái che hoặc giàn, đèn — nên nằm sát nhà và có đường đi cứng dẫn ra. Lý do rất thực tế: bưng đồ ăn và đi ra vào lúc trời mưa. Đặt chỗ ngồi ở cuối vườn nghe lãng mạn nhưng phần lớn sẽ bỏ không.
Cây ăn trái nên gom về một khu riêng, xa chỗ ngồi và xa lối đi chính. Xoài, mít, dừa đều có quả nặng hoặc rụng nhiều; quả và lá rụng xuống mặt sân gạch hay hồ nước là công dọn thêm, còn quả rơi trúng người là chuyện nguy hiểm thật. Khu này cũng cần lối cho xe rùa vào để chở phân và mang trái ra.
Khu cỏ chơi và khu phụ
Khu cỏ nên là một mảng liền hình đơn giản, không bị bồn cây cắt vụn — máy cắt đi một đường dài thì nhanh hơn nhiều so với lách quanh mười cái bồn tròn. Chọn cỏ chịu nắng trực tiếp nếu khu này trống trải, và tránh trồng cỏ ở dải hẹp dưới tán cây rậm vì cỏ sẽ thưa dần rồi lộ đất.
Khu phụ hầu như không ai vẽ trong phối cảnh nhưng quyết định vườn có gọn hay không: chỗ để máy cắt, chỗ ủ lá và cành cắt, chỗ đặt bồn nước và bơm. Bố trí nó ở góc kín, che bằng một hàng cây, gần nguồn nước và điện.
| Diện tích sân | Số khu nên chia | Phân bổ gợi ý | Điều dễ sai |
|---|---|---|---|
| 200–400 m2 | 2–3 khu | Khu tiếp khách gần nhà, một mảng cỏ, vài cây ăn trái làm hàng ranh | Cố nhét đủ bốn khu nên khu nào cũng chật |
| 400–800 m2 | 3–4 khu | Thêm khu cây ăn trái riêng và khu phụ có che chắn | Bãi cỏ bị bồn cây cắt vụn, cắt cỏ rất mất công |
| 800–1500 m2 | 4 khu rõ ràng | Trục đi chính xuyên vườn, cỏ thành mảng lớn, khu trái cây tách hẳn | Không chừa lối cho xe rùa và máy móc vào phía sau |
| Trên 1500 m2 | 4 khu, chấp nhận để phần đất thô | Giữ một phần trồng cây tán lớn hoặc cây bản địa, ít can thiệp | Muốn hoàn thiện toàn bộ cùng lúc, sau đó không chăm nổi |
Bảng trên là gợi ý, không phải khuôn cố định — hình dáng lô đất, hướng nhà và vị trí cổng đều làm thay đổi cách chia. Điều nên giữ khi thiết kế sân vườn Đồng Nai trên lô rộng: càng nhiều đất thì càng phải dám để một phần ở trạng thái ít can thiệp, thay vì hoàn thiện đều tay khắp nơi rồi bảo dưỡng không kịp.
Hệ tưới và chọn cây: hai thứ giảm công nhiều nhất
Thiết kế sân vườn Đồng Nai với sân rộng thì hệ tưới là hạng mục cần thiết
Tưới tay 100 m2 là việc buổi sáng. Tưới tay 800 m2 là việc không ai làm bền được quá một mùa khô. Vì vậy trên đất rộng, hệ tưới tự động nên nằm trong dự toán ngay từ đầu, cùng nhóm với thoát nước và điện — không phải hạng mục “để sau có tiền thì làm”, vì làm sau nghĩa là đào lại sân đã hoàn thiện.
Điểm cốt lõi là chia vùng tưới theo nhu cầu nước, không chia theo khoảng cách. Cỏ, bồn cây bụi, cây ăn trái và chậu cần lượng nước rất khác nhau; gộp chung một van thì luôn có nhóm bị úng và nhóm bị khô.
Phần điện của hệ tưới và đèn sân vườn phải do người có chuyên môn đấu nối, thiết bị đúng cấp chống nước và có chống giật. Ngoài trời ẩm quanh năm, đấu nối tạm là rủi ro thật.
Kết hợp cây cảnh với cây ăn trái, ưu tiên loại ít rụng lá
Nhà vườn không cần chọn giữa vườn cảnh và vườn trái. Cách quen thuộc khi thiết kế sân vườn Đồng Nai là để cây ăn trái đóng vai tán lớn và hàng ranh, còn cây bụi và cỏ lo phần gần nhà, nơi mắt nhìn nhiều nhất. Bưởi, ổi, mãng cầu dáng gọn, dùng làm cây trung tầng khá tốt.
Tiêu chí giảm công dọn quan trọng hơn người ta tưởng: tránh trồng cây rụng lá nhiều ở gần mặt sân, hồ nước và lối đi, vì lá rụng vào hồ làm nước nhanh bẩn và tắc lọc. Cây có gai như chanh hay hoa giấy nên đặt xa lối đi; nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi nên hỏi kỹ độc tính trước khi mua cây lạ.
Nếu trồng để ăn, lưu ý nguồn đất và nước, ưu tiên biện pháp cơ học và sinh học khi có sâu bệnh, rửa kỹ trước khi dùng. Cắt cành cây tán lớn thì thuê người có chuyên môn và thiết bị, đừng tự leo. Nếu quan tâm, bạn cũng có thể tham khảo thêm bài viết về chọn chậu cho cây trong nhà.
Cần hỏi và chuẩn bị gì trước khi bắt đầu
Trước bản vẽ, nên biết ba thứ về lô đất: nước mưa chảy về đâu, đất bên dưới là gì, và nguồn nước tưới lấy từ đâu. Đất vườn cũ hoặc đất san lấp thường bị nén chặt, nên cải tạo đất và làm thoát nước là hạng mục dễ bị tính thiếu nhất trong dự toán.
Chi phí thiết kế sân vườn Đồng Nai nên nhìn theo cấu trúc: thiết kế, hạ tầng ngầm, vật liệu cứng, cây và cỏ, nhân công, bảo dưỡng giai đoạn đầu. Đơn giá mỗi mét vuông ở sân rộng thường thấp hơn sân nhỏ nhưng tổng tiền lớn hơn nhiều. Con số cụ thể chỉ có ý nghĩa sau khi khảo sát thực tế.
Vài câu hỏi hay gặp
Làm một lần hay chia giai đoạn? Sân rộng nên chia giai đoạn, nhưng hạ tầng ngầm và hệ tưới phải làm trọn ngay từ đầu.
Có nên làm hồ nước không? Nếu có trẻ nhỏ thì phải tính rào chắn hoặc nắp che và có người trông; nước cần dòng chảy hoặc lọc để không thành chỗ muỗi sinh sản bên cạnh quangcanhxanh.vn.
Kết luận
Thiết kế sân vườn Đồng Nai trên đất nhà vườn là bài toán quản lý công chăm nhiều hơn là bài toán bố cục. Chia khu theo việc thực sự làm, để lại khoảng trống, đưa hệ tưới và thoát nước vào dự toán ngay từ đầu, rồi chọn cây theo điều kiện từng khu chứ theo cây mình thích. Một khu vườn thưa mà xanh quanh năm vẫn hơn một khu vườn dày mà ít công chăm không đủ để giữ nó sống.
